Wilda

Wilda jednostka pomocnicza Poznania
Status	jednostka pomocnicza
Powierzchnia	6,9 km²
Ludność (2010)  • liczba ludności	28 510
Strefa numeracyjna	(+48) 61
Tablice rejestracyjne	PO
SIMC10	0970514
Położenie na planie Poznania
52°23′35″N 16°55′13″E

Rynek Wildecki - serce Wildy widziane z wieży Rektoratu Politechniki

Wilda – część miasta Poznania i osiedle administracyjne w centralnej części miasta.

Od północy graniczy z osiedlem Stare Miasto, od zachodu z osiedlem Świętego Łazarza i Górczynem, od południa z Zielonym Dębcem, od wschodu z osiedlem Rataje i Starołęka-Minikowo-Marlewo.

Architektura

Centralnym punktem Wildy jest Rynek Wildecki.

Na Wildzie przeważa zabudowa przemysłowa. Zlokalizowane są tu Zakłady im. Hipolita Cegielskiego i Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego, które zajmują zachodnią część dzielnicy. Zespół urbanistyczno-architektoniczny Wildy od 6 października 1982 roku figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A-239.

Według architekta Stanisława Sipińskiego Wilda, w historii polskiej urbanistyki, jest jedną z pereł w koronie - dzielnicą zabudowaną niezwykle przemyślanie i na wysokim poziomie architektonicznym. Znajduje się tutaj wiele interesujących przykładów budownictwa różnych epok.

Historia

Pierwsza wzmianka o Wildzie pochodzi z 1253 r. – Władysław Odonic oddał poznańskiemu biskupstwu wieś Minikowo wraz z przyległymi gospodarstwami, wśród nich są Wierzbice (pierwotna nazwa Wildy). 31 maja 1488 Wierzbice kupił Jakub Wilda, to od jego nazwiska dzielnica zyskała później swoje miano. W drugiej połowie XVI w. u zbiegu dzisiejszych ulic Niedziałkowskiego i Górnej Wildy powstał na terenach byłego leprozorium rycerzy św. Łazarza szpital dla ubogich pw. św. Łazarza. W początkach XVIII wieku splądrowana przez szwedzkie wojska Wilda popadła w zupełną ruinę. To wtedy władze Poznania i biskupstwo postanowili sprowadzić osadników z Bambergu. Pierwsi Bambrzy trafili na Wildę w 1747 r. Gwałtowny rozwój podpoznańskiej wtedy miejscowości przypada na wiek XIX:

• 1818 – przy Dolnej Wildzie powstała pierwsza szkoła (również dla dzieci z Łazarza);
• 1820 – dla księżnej Ludwiki Radziwiłł, żony namiestnika Wielkiego Księstwa Poznańskiego i właścicielki pałacyku myśliwskiego na Dębinie, wytyczona została Droga Dębińska;
• ok. 1825 – przy Drodze Dębińskiej powstał ogród rozrywkowy "San Domingo", własność mistrza kominarskiego Karola Dominika;
• 1895 przy Dolnej Wildzie stanęła elektrownia gminy Wilda ze stacją pomp;
• 1897 przy placu Bergera (dziś M. Skłodowskiej-Curie) powstał posterunek straży pożarnej;

Wreszcie na przełomie stuleci podjęte zostały najważniejsze dla przyszłej dzielnicy decyzję. 3 listopada 1899 władze Wildy postanowiły przyłączyć miejscowość do Poznania. Wilda stała się dzielnicą wraz z dwiema innymi podpoznańskimi wsiami o silnych wpływach bamberskich – Łazarzem i Jeżycami – dokładnie 1 kwietnia 1900 r. Nazwa ul. Granicznej na Łazarzu upamiętnia przebieg granicy między gminami Wilda i Łazarz sprzed 1900 r. (obszar ten w praktyce już wcześniej został oddzielony od Wildy torami kolejowymi).

Nowa dzielnica szybko stała się jednym z najbardziej "poznańskich" rejonów Poznania, stanowiącym o charakterze miasta. To tu współżyli pokojowo Polacy, Niemcy i potomkowie bamberskich osadników (w dzielnicy funkcjonowały dwie świątynie – ewangelicki zbór z 1904 przy Rynku Wildeckim oraz katolicki kościół pw. Zmartwychwstania Pańskiego z 1926 r.). 1 lutego 1913 r. powstaje drużyna harcerska im. Leszka Białego, która daje początek Hufcowi ZHP Poznań-Wilda. W 1912 r. na Wildzie właśnie powstał klub sportowy Warta Poznań, który w 1929 r. na świeżo oddanym do użytku Stadionie Miejskim (przy Dolnej Wildzie) zdobył mistrzostwo Polski.

Ten sam stadion podczas okupacji hitlerowskiej (od 1 maja 1941 r.) służył za obóz pracy dla Żydów (Judenarbeitslager-Stadion). W okresie od 1939 do 1940 w Lasku Dębińskim, nieopodal nasypu toru kolejowego z Poznania Głównego do Starołęki, gestapo dokonało egzekucji masowej kilkuset Polaków i Żydów, w większości przywiezionych z obozu zagłady Fortu VII w Poznaniu. Podobnie jak Warta Poznań, dla rdzennych poznaniaków symbolem miasta są również działające na Wildzie Zakłady im. Hipolita Cegielskiego (HCP – zwane gwarowo "Ceglorzem"). To tu 28 czerwca 1956 r. rozpoczął się jeden z pierwszych w całej komunistycznej Europie zryw przeciw władzy, znany dziś jako Poznański Czerwiec, kiedy poznańscy robotnicy zażądali przestrzegania praw człowieka. Tego właśnie dnia pracownicy HCP, noszącego wtedy nazwę Zakładów im. Stalina w Poznaniu (ZISPO), wyruszyli pochodem spod zakładu do centrum miasta, idąc ówczesną ulicą Dzierżyńskiego - dziś noszącą nazwę 28. Czerwca 1956.

Wilda w latach 1954–1990 należała do dzielnicy o takiej samej nazwie tj. Wilda. W 1993 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Wilda. Następnie w 1995 r. utworzono Osiedle 28 Czerwca 1956 r. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 roku połączono osiedla administracyjne: Wilda i 28 Czerwca 1956 r. w jedno Osiedle Wilda.

Komunikacja miejska

Linie tramwajowe:

• 1 – Zawady – Junikowo
• 2 – Dębiec – Ogrody
• 7 – Zawady – Ogrody
• 9 – Dębiec – Piątkowska
• 10 – Dębiec – Połabska
• 18 – Starołęka – Ogrody

Linie autobusowe:

• 49 – Azaliowa – Górczyn
• 51 – Dworzec Główny PKP – Sobieskiego Dworzec
• 68 – Dworzec Główny PKP- Podolany
• 71 – Os. Dębina – Os.Wichrowe Wzgórze
• 75 – Dębiec – Górczyn
• 76 – Os. Dębina – Pl. Bernardyński
• 79 – Dębiec – Kacza
• 603 - Luboń Lasek - Pl. Bernardyński
• 651 – Dębiec – Szpital/Puszczykowo Niwka, Mosina/Ludwikowo/Dymaczewo Nowe
• 243 (autobus nocny) - Dworzec Główny - Luboń/Kręta
• 249 (autobus nocny) - Rondo Kaponiera - Dębiec

Osoby związane z Wildą

• Gotthilf Berger - filantrop, założyciel fundacji związanej z Domem Starców na Wildzie,
• Hipolit Cegielski - przemysłowiec związany z industrializacją Wildy,
• Wiktor Dega - lekarz, kierujący wildecką kliniką ortopedyczną,
• Brunon Hermann - przemysłowiec związany z industrializacją Wildy,
• Jerzy Kurczewski - muzyk mieszkający na Wildzie,
• Joseph Leimbach - architekt, projektant wielu kamienic wildeckich,
• Barbara Sobotta - lekkoatletka zamieszkała na ul. Wierzbięcice 41a.