Stefan Rosental

Stefan Rosental

Stefan Rosental (ur. 6 stycznia 1886 w Warszawie, zm. 9 listopada 1917 w Moskwie) – polski lekarz, neurolog i psychiatra.

Życiorys

Stefan Rosental (trzeci z lewej w drugim rzędzie) w gronie współpracowników Alzheimera, Monachium, 1909 lub 1910 rok

Grób Stefana Rosentala na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie

Urodził się w Warszawie w rodzinie żydowskiej, jako syn warszawskiego lekarza psychiatry Alberta Rosentala (1857–1921) i Anieli z Londonów. Miał młodszego brata Tadeusza (1888-po 1938). Mieszkał razem z rodzicami w budynku szpitala św. Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej. Ukończył IV Gimnazjum w Warszawie w 1903 roku, następnie podjął studia na wydziale matematycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Po semestrze zmienił kierunek na medycynę, ale w 1905 roku zamknięto uczelnię i Rosental udał się na dalsze studia do Wrocławia. Potem studiował w Getyndze i Heidelbergu, stopień doktora medycyny otrzymał cum eximia laude w Berlinie w 1909 roku, promotorem jego pracy był Theodor Ziehen. W 1910 roku nostryfikował dyplom na Imperatorskim Uniwersytecie Noworosyjskim w Odessie, stamtąd jako lekarz okrętowy odbył podróż do Egiptu i Syrii. W drodze powrotnej zatrzymał się w Wiedniu, gdzie przez pół roku pracował w Instytucie Patologii Ogólnej i Eksperymentalnej u Richarda Paltaufa oraz w Klinice Psychiatrii i Neurologii u Arthura Biedla i Juliusa Wagnera-Jauregga. Następne dwa lata pracował w Laboratorium Anatomicznym Kliniki Psychiatrycznej w Monachium, gdzie uczył się u Aloisa Alzheimera.

W lipcu 1914 został asystentem wolontariuszem (Volontärassistent) w klinice psychiatrycznej w Heidelbergu (Psychiatrische Universitätsklinik Heidelberg), którą kierował Franz Nissl. Niedługo potem jako lekarz armii rosyjskiej został zmobilizowany do wojska. Najpierw był członkiem grodzieńskiej komisji ewakuacyjnej, od 1915 pełnił służbę w głębi Rosji, w Petersburgu i w Moskwie. Zmarł 9 listopada 1917 roku w Moskwie z powodu choroby zakaźnej, wiadomość o jego śmierci została potwierdzona dopiero trzy miesiące później. Został pochowany na cmentarzu drogomiłowskim w Moskwie. Symboliczny grób znajduje się na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie.

Notatka o śmierci Rosentala ukazała się w Allgemeine Zeitschrift für Psychiatrie, krótki komentarz o życiu neurologa towarzyszył publikacji pośmiertnej na łamach Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie. Dłuższe wspomnienie przygotowywane przez Nissla nie zostało dokończone z powodu jego śmierci. W polskiej prasie medycznej wspomnienia pozgonne pojawiły się w Medycynie i Kronice Lekarskiej i Gazecie Lekarskiej.

Stanisław Orłowski cytował przetłumaczony na polski list polecający Nissla z 1913 roku, w którym ten wypowiadał się o Rosentalu następująco:

„D-r Rozental może być uważany wprost za ideał asystenta – we wszystkich dziedzinach, które miał poruczane, wykazał się zasługami niezwykłemi. Nie tylko prowadził on bez zarzutu wszystkie prace naukowe, do których przystępował, lecz stale dążył do dalszego rozwoju i kształcenia się w obranym kierunku. Nie miał skłonności, właściwej tak wielu młodszym lekarzom, by przedwczesnem ogłaszaniem prac zwracać na siebie uwagę; przeciwnie, pod tym względem życzyłbym mu, w jego własnym interesie, mniej nieco skromności.”

Natomiast Maurycy Bornsztajn tak pisał o zmarłym koledze:

„Cechuje całą działalność naukową Rosenthala – tak krótką niestety! – nasamprzód wielkie, bezgraniczne umiłowanie nauki, bezprzykładna rzetelność w stosunku do niej, niepowszechni krytycyzm w ocenianiu wyników własnych i cudzych, chęć nieprzeparta zgłębienia danego problemu naukowego do gruntu. (...) Widać aż nadto wyraźnie, ile straciła przez jego śmierć nauka. Co zaś straciło społeczeństwo i rodzina, ten tylko ocenić potrafi, kto go znał bliżej, jako człowieka, pełnego porywów idealnych, wszechstronnych zainteresowań i prawdziwej dobroci. Cześć Jego pamięci!”

Dorobek naukowy

W dorobku naukowym Rosenthala znajduje się około 20 prac w języku polskim i niemieckim, z których ostatnia (Über Anfälle bei Dementia praecox) ukazała się pośmiertnie, niedokończona. Pierwsze prace dotyczyły psychopatologii: dysertacja doktorska poświęcona była urojeniom w przebiegu melancholii. Kolejne jego prace dotyczyły zastosowania metod serologicznych w psychiatrii; opublikował pracę na temat składu krwi u epileptyków, a także o zastosowaniu tzw. metody Abderhaldena. W jego dorobku znajdują się prace kazuistyczne: opis guza rzekomego mózgu (pseudotumor cerebri) i ostrej śmiertelnej katatonii. Interesował się zagadnieniem stosunku pojemności czaszki do wagi mózgowia w chorobach umysłowych i wdał się w polemikę z Reichardtem na ten temat. Pracując u Nissla poświęcił się badaniu neurogleju i zmian w nim w przebiegu schizofrenii.

Lista prac

• (Referat) O rozpoznaniu anatomicznem psychoz organicznych (Z demonstracyą preparatów). Medycyna i Kronika Lekarska 43 (31), ss. 773-774, 1908
• Die Wahnbildung bei der Melancholie. Berlin: G. Schade, 1909
• Uczucie zmiany osobowości w symptomatologii melancholii. Medycyna i Kronika Lekarska 44 (47), ss. 1143–1150, 1909
• Das Verhalten der antiproteolytischen Substanzen im Blutserum bei der Epilepsie. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 3 (1), ss. 588–624, 1910 DOI:10.1007/BF02893614
• Histologische Befunde beim sog. Pseudotumor cerebri. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 7 (1), ss. 163–179, 1911 DOI:10.1007/BF02865137
• O zachowaniu się w padaczce ciał antyproteololitycznych surowicy krwi. Autoreferat. Medycyna i Kronika Lekarska 11, 1911
• Die Hemiplegien ohne anatomischen Befund. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie Referate 5 (2, 3), ss. 113f; 225, 1912
• Eine Verstimmung mit Wandertrieb und Beziehungswahn. Jahrbücher für Psychiatrie und Neurologie 32 (3), ss. 330–358, 1911
• Badania doświadczalne nad przeistoczeniem ameboidalnym neuroglii (Referat). Medycyna i Kronika Lekarska 47 (30), s. 610, 1912
• Zur Frage der Schädelkapazitätsbestimmung (Referat). Allgemeine Zeitschrift für Psychiatrie und ihre Grenzgebiete 71, ss. 330-331, 1914
• Über einen schizophrenen Prozeß im Gefolge einer hirndrucksteigernden Erkrankung. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 24 (1), ss. 300–336, 1914 DOI:10.1007/BF02866456
• Zur Methodik der Schädelkapazitätsbestimmung mit Hinsicht auf einen Fall von Hirnschwellung bei Katatonie. Neurologisches Centralblatt 33 (12, 14), ss. 738–743, 809–, 1914
• Intravitale und postmortale Hirnschwellung; eine Erwiderung auf die Ausführungen Reihardt's. Neurologisches Centralblatt 33, ss. 1085–1088, 1914
• Experimentelle Studien über amöboide Umwandlung der Neuroglia (Mit 2 Tafeln und 9 Textfiguren). W: Franz Nissl, Alois Alzheimer (Hrsg.): Histologische und histopathologische Arbeiten über die Grosshirnrinde: mit besonderer Berücksichtigung der pathologischen Anatomie der Geisteskrankheiten Band 6. G. Fischer, 1913 ss. 89–160
• Rosental S, Hilffert W. Zur Frage der klinischen Verwertbarkeit des abderhaldenschen Dialysierverfahrens in der Psychiatrie. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 26 (1), s. 6–21, 1914 DOI:10.1007/BF02874455
• Zwei Fälle von Katatonie mit Hirnschwellung. W: Nissl F (Hrsg.): Beiträge zur Frage nach der Beziehung zwischem klinischem Verlauf und anatomischem Befund bei Nerven- und Geisteskrankheiten. Band 1, Heft 2, ss. 1-112. Berlin: J. Springer, 1914
• Ein Fall von organischer Verblödung mit eigenartigen Spannungszuständen der Muskulatur. Demonstration in naturhist. med. Verein in Heidelberg am 5 Mai 1914. Autoreferat. Neurologisches Centralblatt 34 (13), s. 477–478, 1915
• Über Anfälle bei Dementia praecox. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie 59 (1), s. 168–216, 1920 DOI:10.1007/BF02901085