Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Projekt socjalny – zespół zaplanowanych działań mających na celu poprawę sytuacji społecznej, oparty na założeniach teoretycznych oraz diagnozie społecznej. Opis projektu jest podstawą do wdrożenia oraz jego ewaluacji (oceny)[1].
Inaczej, projekt jest ograniczonym w czasie i przestrzeni społecznej przedsięwzięciem o charakterze pomocowym[2]. Głównym założeniem planowanego działania powinno stać się dążenie do pozytywnej zmiany[3]. Projekt jest systemem wielu interwencji, które przebiegają etapowo i są ze sobą powiązane.
Projekt oprócz samego planu i wizji działania jest też dokumentem zawierającym opis celów i środków działania pracownika socjalnego oraz szczegóły realizacji. Wywodzi się z koncepcji pracy socjalnej zorientowanej zadaniowo i tworzony jest w celu usystematyzowania interakcji pomiędzy pracownikiem socjalnym a grupą odbiorców[4][5].
Projekt jest jednym z wielu narzędzi, którymi posługuje się pracownik socjalny podczas wykonywania profesjonalnej pracy socjalnej. Projekt na ogół odnosi się do jednostek, grup, społeczności lokalnej, które znajdują się czasowo lub trwale w trudnej sytuacji życiowej. Działania mogą być podejmowane wobec różnych odbiorców, zależnie od tego można mówić o projektach:
Projekt socjalny, który powstaje w toku działania spełnia funkcję społeczną. Mianowicie dynamizuje społeczność, sprzyja integracji i koordynacji podmiotów działających oraz może oddziaływać terapeutycznie[6][7].
Projekt socjalny wywodzi się z metody pracy socjalnej skupionej na aktywizowaniu, pobudzaniu i organizowaniu środowiska lokalnego do życia społecznego[8][9].
O projektowaniu działań społecznych pisał już A. Podgórecki (1962), wskazując na bardzo ważną cechę, którą jest postępowanie celowościowe składające się z diagnozy, uzasadnienie, konstruowania projektu, jego realizacji oraz oceny. Samą realizację uznaje się za element pozanaukowy[10].
Projekt socjalny może być określany zarówno w kategorii samodzielnej metody działania, ale także sposobu działania w ramach wykształtowanych już metod pracy socjalnej, jak metoda pracy z grupą, metoda pracy ze społecznością lokalną czy jednostką[10].
Projekty mogą służyć celom społecznym, przy jednoczesnej realizacji celów edukacyjnych. Początki projektów w kontekście pedagogicznym sięgają XVI wieku. Metoda uczenia przyszłych adeptów (np. architektury) przez realizacje określonych zadań-projektów była stosowana w Akademii Świętego Łukasza, kształcącej osoby zdobywające wolne zawody. Uczniów aktywizowano do działalności w środowisku lokalnym poprzez regularnie rozpisywane konkursy na najlepszy projekt. Głównym celem nie była jednak rywalizacja, lecz ćwiczenie umiejętności i zdobywanie wiedzy[11].
Projekty w kontekście pedagogicznego kształcenia do zawodu wskazuje również John Dewey, odwołując się do filozofii pragmatyzmu. Założenia kształcenia z wykorzystaniem praktycznie realizowanych projektów, o charakterze prospołecznym. Jak podkreśla J. Dewey korzyści edukacyjne przy uczeniu się z wykorzystaniem projektowania wynikają z myśli refleksyjnych, które powodują świadomy wysiłek, pobudza potrzebę zdobycia wiedzy i wykorzystania jej w doświadczanej praktyce projektu[11].
Realizowane projekty socjalne mają charakter wielowymiarowy. Wiąże się to z interdyscyplinarnym charakterem pracy socjalnej, jako pomocowej działalności społecznej. Projektowanie socjalne można rozpatrywać w aspektach:
Aspekt socjologiczny projektowania opiera się na założeniu, że działania nastawione na pobudzanie i aktywizowanie społeczności ku rozwojowi społecznemu są akceptowane przez ogół ludności. W tym przypadku praca socjalna czerpie z ogromnego dorobku wiedzy socjologicznej dotyczącej społeczeństwa. Dodatkowo dorobek socjologiczny pomaga poprzez różne konstrukcje teoretyczne w interpretowaniu rzeczywistości oraz tworzeniu skutecznych sposobów jej rozwoju.
Projektowanie socjalne w aspekcie psychologicznym nastawia twórce projektu (pracownika socjalnego) na uwzględnianie nie tylko ogólnej idei, zamysłu, który chce zrealizować, ale także pragnień, potrzeb i oczekiwań środowiska, jednostek i grup społecznych, do których projekt swój kieruje. Wymiar psychologiczny poddaje pytania dotyczące zasadności konkretnego działania, całego projektu a także efektów jego wdrożenia, jak planowane działanie wpłynie na odbiorców (klientów pomocy społecznej).
Aspekt pedagogiczny odwołuje się do wychowawczej roli pracowników socjalnych w kształtowaniu oraz rozwoju społeczności lokalnej, a także grup i jednostek. Wynika to z charakteru pracy socjalnej jako celowych i intencjonalnych działań o charakterze wychowawczym[6].
Kompleksowa praca z wykorzystaniem projektowania socjalnego opiera się na trzech podstawowych fazach:
Konceptualizacja polega na spojrzeniu na sytuację problemową od strony racjonalnego działania, stworzeniu koncepcji działania w oparciu o diagnozę problemu społecznego oraz poszerzeniu wiedzy na jego temat, wyznaczeniu celów do realizacji, zaplanowaniu metod i środków niezbędnych do ich realizacji. Na etapie operacjonalizacji następuje wdrożenie zaplanowanych działań, sukcesywne osiąganie celu głównego i celów szczegółowych. Ewaluacja natomiast jest systematycznie realizowana w trakcie projektowania socjalnego, a także po realizacji projektu. Ocena dotyczy osiągnięcia celów, zastosowanych metod, uzyskanych efektów oraz dokonanych zmian u uczestników projektu[12][6].
Metoda ta jako w formie zapisu służącego późniejszej realizacji określonych w planie celów jest usystematyzowana i podzielona na etapy. Ewa Kantowicz wyróżnia dziesięć etapów:
Inni autorzy określają projekt socjalny w ramach sześcioetapowego procesu, przebiegającego w następujących etapach:
Pracownik socjalny w ramach swoich zadań powinien dokonać odpowiedniego dokumentowania opracowanych zamierzeń, koncepcji, celów i planu działania[15]. Wśród osób korzystających z tej techniki pracy zauważalne są dwa nurty – zwolenników rygorystycznego określonego szablonu działania (w tym szablonu dokumentu opisującego projekt), a także zwolenników twórczego i kreatywnego podejścia do projektowania, w ramach którego dokument projektu socjalnego nie musi spełniać sztywnych z góry określonych ram[16]. Można także wypracować wypracować własny dostosowany do potrzeb wzór dokumentu projektu. Ma on służyć usystematyzowaniu planu i osobom zaangażowanym w jego realizacje. Przykładowa konstrukcja dokumentacji projektu socjalnego może zawierać:
|
Przykład 1
|
lub |
Przykład 2
|
Projekty socjalne mają swoje rozliczne zastosowanie ze względu na szerokie spectrum odbiorców, form realizacji, cel ich użycia. Projektowanie może być elementem działania społecznego, intencjonalnego pobudzania do aktywności społeczności lokalnej[9], a także metodą wspomagającą proces kształcenia umiejętności wśród studentów pracy socjalnej i kandydatów na inne kierunki pomocowe[17].
Praktyczne zastosowanie projektu socjalnego podczas wykonywania pracy socjalnej ma na celu uwzględnienie pomocniczego, wychowawczego, resocjalizacyjnego, rewalidacyjnego oraz terapeutycznego charakteru podejmowanego działania[3]. Stosowanie projektowania socjalnego nastawione jest na pobudzanie lokalnej społeczności do aktywności, do wykazywania inicjatywy społecznej oraz przeciwdziałać problemom społecznym obecnym w danym środowisku. Projektowanie socjalne realizuje podstawową w pracy socjalnej zasadę pomocniczości, w ramach której instytucje nadrzędne (państwo, pomoc społeczna) powinny wspomagać, a nie wyręczać jednostki i grupy oraz mobilizować ich potencjał do samodzielnego przezwyciężania trudności[18].
Metoda projektowania socjalnego może służyć nie tylko pracownikom pomocy społecznej w realizacji celów związanych z rozwojem społeczności lokalnej, ale także w kształceniu pracowników socjalnych w ramach uczelni wyższych. Metoda ta wykorzystywana w kształceniu posiada trzy cechy:
Spora część projektów tworzona jest w ramach dotacji i różnych programów unijnych. Jednym z nich jest Europejski Fundusz Społeczny. Polska w latach 2004–2006 mogła wydać z EFS ponad 2 mld euro. W kolejnym okresie, 2007–2013 wykorzystanie środków ujęte zostało w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki[19].
Projekty socjalne realizowane przez Ośrodki Pomocy Społecznej dotykają kwestii zarówno problemowych jak i mobilizujących, kreujących pozytywną rzeczywistość, pobudzających do aktywności i działania.
Projekt realizowany przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Nowym Sączu. Został zainicjowany na początku 2011 roku. Był realizowany przy współpracy z Sądeckim Urzędem Pracy. Projekt miał na celu reintegrację społeczna długotrwale bezrobotnych, którzy do tej pory byli stałymi klientami pomocy społecznej. Działania projektu obejmowały prowadzenie 4 grup, po dziesięć osób.
Podejmowane przez realizatorów projektu działania miały doprowadzić do:
Druga edycja projektu została zbudowana w oparciu o pozytywne doświadczenia z edycji I. w ramach poprzedniej edycji, jak pokazała ewaluacja projektu, udało się:
Dodatkowo osiągnięto:
Projekt był realizowany w ramach środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki przez firmę Systema Sp. z o.o. Przeznaczony był dla osób z województwa małopolskiego, dotkniętych negatywnymi skutkami powodzi z roku 2010. Realizacja projektu obejmowała różnorodne formy wsparcia, jak szkolenie, doradztwo indywidualne i grupowe oraz pozyskiwanie środków kapitałowych[22].
Projekt zakładał realizacje dwudniowego cyklu szkoleniowego dla spokrewnionych rodzin zastępczych będących pod opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Sączy. Szkolenie objęło 15 opiekunów oraz 25 dzieci i jego celem była integracja rodzin, budowanie poczucia wsparcia społecznego oraz podnoszenie kompetencji opiekuńczo-wychowawczych rodziców. Po zajęciach były zaplanowane różnorodne atrakcje, budujące atmosferę współpracy.
Spotkania realizowane w trzech grupach (rodzicem, dzieci do 12 r.ż. i dzieci powyżej 12 r.ż.) obejmowały dyskusje na takie tematy jak: komunikacja z wychowankami, budowanie i wzmocnienie poczucia wartości i więzi emocjonalnej z dzieckiem, sposoby wspierania dzieci w trudnych sytuacjach życiowych, rozpoznawanie uczuć i metody radzenia sobie z nimi, zagrożenia płynące z Internetu[23].
Projekt opracowany i wdrażany od marca 2011 roku przez MOPS w Zgorzelcu skierowany do osób starszych, emerytów i rencistów. Założeniem projektu jest umożliwienie beneficjentom możliwości spotykania się w wybranych w mieście kawiarniach na kawie czy herbacie za cenę 1 zł. Celem projektu jest umożliwienie kontaktów z rówieśnikami w atrakcyjnym miejscu, miłe spędzenie wolnego czasu, a przede wszystkim dążenie do integracji i bycia z ludźmi osób starszych, często wyizolowanych ze społeczeństwa[24].
Pobudzanie do aktywności społeczności lokalnej, a także metodyczne organizowanie środowiska krok po kroku przyczynia się do wzmacniania współpracy członków tej społeczności, umożliwia podejmowanie odpowiedzialności za jakość życia w najbliższym otoczeniu. Daje możliwość mobilizowaniu sił społecznych w celu ich samoorganizacji i przeciwdziałania problemom społecznym także w przyszłości[25].
Zależnie od zamierzonych działań projektu socjalnego efekty można oceniać przez pryzmat trzech wymienionych wcześniej aspektów: socjologicznego, psychologicznego oraz pedagogicznego. Na podstawie projektu Usamodzielniania rodzin dotkniętych długotrwałym bezrobociem przez podjęcie własnej działalności gospodarczej (J. Kowalczyk) dostrzeżono następujące skutki w poszczególnych aspektach:
Wśród zalet projektowania socjalnego wymienia się również refleksyjny charakter metody, ujawniający się w konieczności stałego monitorowania i ewaluacji podejmowanych działań. Ich ciągłe dopracowywanie podczas kolejnych realizacji wymusza jednocześnie na osobach podejmujących się realizacji rozwijanie swojego doświadczenia zawodowego i dążenie do profesjonalizacji działań[27].
