Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
| Pomnik Trójcy Świętej w Lądku-Zdroju |
|
 Stan na 2009. |
|
| Państwo |  Polska |
| Miejscowość | Lądek-Zdrój |
| Miejsce | Rynek Lądka-Zdroju |
| Typ pomnika | Figura wotywna |
| Styl architektoniczny | Barok |
| Projektant | Michael Klahr (starszy) |
| Fundator | Johann Anton Reichel |
| Całkowita wysokość | 7 m |
| Rozpoczęcie budowy | 1739 |
| Ukończenie budowy | 1742/1745 |
|
Położenie na mapie Polski
  Pomnik Trójcy Świętej
w Lądku-Zdroju |
|
| Na mapach: | |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Pomnik Trójcy Świętej w Lądku-Zdroju – barokowa figura wotywna znajdująca się po zachodniej stronie lądeckiego rynku, wykonana w latach 1739–1742 przez rzeźbiarza Michaela Klahra Starszego.
Spis treści |
Wyrzeźbiony z piaskowca pomnik ufundował Johann Anton Reichel, lądecki rajca miejski, radca prawny i notariusz, jako wotum za uratowanie części miasta od gwałtownego pożaru, jaki nawiedził Lądek w nocy z 7 na 8 marca 1739.
Michael Klahr Starszy, autor pomnika, z uwagi na zakres niezbędnych do wykonania prac oraz odmienny niż zwyczajowo przez niego stosowane drewno rodzaj tworzywa: kamień, wykonał dzieło przy znaczącym uczestnictwie pomocników. Porównania sporządzonego przez niego zachowanego projektu (znany jest rysunek ujęcia strony północnej) i szkicu rzeźbiarskiego (do 1945 w zbiorach Reimanna w Lądku znajdowało się terakotowe bozzetto figury Maryi Immaculaty) z ich realizacją każą jednak domniemywać, że brał aktywny udział w procesie powstawania monumentu lub też ściśle go nadzorował[1].
Klahr nigdy nie ujrzał swojego, jak się miało okazać, ostatniego ukończonego (i największego pod względem gabarytów[2]) dzieła na przeznaczonym dla niego miejscu. Zmarł 9 marca 1742, niedługo przed ustawieniem monumentu w rynku, gdzie ten stoi bez większych zmian do dziś.
Pomnik ma formę otoczonego bogato zdobioną balustradą, wysokiego na niemal siedem metrów, obelisku składającego się z szerokiego cokołu i spoczywającego na nim smukłego filaru. Jego kompozycja zawiera liczne elementy trynitarne[3]: poziomy przekrój obu części obelisku jest w przybliżeniu trójkątem (co sprawia, że figura ma trzy strony), a na każdym z jego trzech poziomów znajdują się trzy (nie licząc figury Maryi) naturalnej wielkości rzeźby, rozmieszczone symetrycznie w rogach przekroju na pierwszych dwóch poziomach[4].
Figurom świętych na pierwszych dwóch poziomach nadano typową dla baroku pozę egzaltowanego kontrapostu – postacie wydają się być zastygłe w ruchu, dynamiczne, co podkreślają ich skręcone wokół własnej osi masywne sylwetki, odchylone głowy, mocno pofałdowane szaty[5]. Pozostałe cechują spokojne, niezbyt zróżnicowane pozy, rzeźby te stanowią kontynuację stylu "dojrzałego" Klahra, zorientowanego na Pragę, który artysta wypracował na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych XVIII wieku[6]. Oba zestawy łączy przeważnie pogodny wyraz twarzy postaci – praktycznie każdy wyrzeźbiony przez śląskiego twórcę wizerunek uśmiecha się mniej lub bardziej wyraźnie, jeżeli tylko pasuje to do tematyki dzieła.
Na pofalowanej barierze otaczającej właściwą część pomnika stoją rzeźby świętych[7]:
Figury te nie są bezpośrednio powiązane ani z tematyką trynitarną, ani maryjną, lecz z osobą fundatora - dwie ostatnie przedstawiają jego świętych patronów[8].
Na konsolach przy podstawie filaru znajdują się z kolei wyobrażenia trzech postaci o doniosłym znaczeniu dla Matki Bożej:
W centralnym punkcie pomnika, pomiędzy podstawą filaru (gdzie akcja toczy się na Ziemi) a jego szczytem (odpowiadającym Niebu), na konsoli z kartuszem herbowym fundatora, Klahr umieścił postać Maryi Immaculaty (Niepokalanie Poczętej) z wieńcem dwunastu gwiazd apokaliptycznych wokół głowy. Matka Boża, ze złożonymi rękoma skierowanymi w lewą stronę i głową odchyloną do tyłu w prawo, ma u swoich stóp półksiężyc, co nawiązuje do wizerunku wniebowzięcia — Assunty oraz odpowiada opisowi w Apokalipsie.
Pod figurą Maryi, w środkowej części cokołu, znajduje się jedyny świecki element rzeźby – tablica fundacyjna. Zawiera ona chronostych z zaszyfrowaną datą 1745. Treść jej tekstu przetłumaczona z łaciny brzmi[9]:
| Łaciński oryginał: | Tłumaczenie: |
|---|---|
|
Deo trI = VnI |
Bogu w Trójcy Jedynemu |
Na szczycie obelisku, symbolicznie przedstawiającym Niebo, na zwieńczonej krzyżem (symbolem zbawienia) kuli ziemskiej zasiadają: po prawej – Bóg Ojciec, ukazany jako stateczny mężczyzna z berłem w lewej dłoni; po lewej, po prawicy Ojca – Jezus Chrystus, wyobrażony postacią półnagiego młodego mężczyzny. Nieco niżej widnieje dopełniający Trójcę Świętą znak Ducha Świętego – gołębica. Ojciec i Syn wspólnie podtrzymują swymi prawymi dłońmi koronę zawieszoną nad głową Immaculaty. Takie przedstawienie koronacji Maryi Niepokalanie Poczętej w chwili wniebowzięcia stanowi często powtarzający się motyw sztuki doby kontrreformacji – odpowiedź na kwestionowanie przez dużą część kościołów protestanckich specjalnego statusu Matki Boskiej w doktrynie Kościoła Katolickiego[10][11].
Bliźniaczo podobny motyw Trójcy Świętej wieńczy ołtarz główny kościoła parafialnego w Lądku. Autor jego koncepcji, Michael Ignatius Klahr (syn Klahra Starszego), dokonał bezpośredniego zapożyczenia z twórczości ojca.
Jako całość pomnik stanowi powszechnie występujące w epoce baroku theatrum sacrum – spektakl wyznania wiary odgrywany przez umieszczonych na nim świętych, jak i również znak czuwania Opatrzności nad miastem.
Michael Klahr Starszy pozostawił po sobie jeszcze jedno dzieło, o którym przypuszcza się, że mogło pierwotnie wchodzić w skład projektu pomnika (lub też miało stanowić element wystroju należącej do niego kamienicy) – jest to znajdująca się obecnie w Galerii Muzealnej im. Michaela Klahra Starszego figura Mater Dolorosa. Domysły co do pierwotnego przeznaczenia rzeźby wspiera jej stylistyczne podobieństwo do figur ostatecznie umieszczonych w monumencie.
Pierwszą informacjcję o odnowieniu pomnika odnaleźć można na tylnej części cokołu, gdzie w języku niemieckim wyryto następującą inskrypcję:
co tłumaczy się jako:
Prace konserwacyjne przeprowadzono także w 1988[2].
Najbliższe otoczenie pomnika zmieniało się kilkakrotnie. Przed II wojną światową figura stanowiła element ogrodzonego klombu, porośniętego trawą i obsadzonego trzema drzewami[12]. Taki stan rzeczy utrzymał się na pewno co najmniej do roku 1969[13]. Na podstawie zdjęcia z roku 1979 stwierdzić można, że klomb zlikwidowano, a ogrodzenie pomnika zredukowano do oryginalnej balustrady[14]. Po remoncie nawierzchni rynku w 2001 okrągły obszar wokół figury wyłożono charakterystycznymi "kocimi łbami" oraz wykonano składające się z ozdobnych słupków i łańcuchów ogrodzenie tego obszaru.
Ostatnią renowację (sfinansowaną ze środków samorządu wojewódzkiego na wniosek gminy) pomnik przeszedł w 2008. W jej trakcie zniszczeniu uległ szczyt krzyża wieńczącego całą figurę (odpadł przy czyszczeniu i rozbił się na cztery fragmenty), konieczne okazało się sporządzenie nowego. Pozostałości oryginalnego elementu stały się częścią prezentującej historię Lądka-Zdroju ekspozycji, którą można zwiedzać w Galerii Muzealnej im. Michaela Klahra Starszego, znajdującej się w rynkowej kamienicy, mieszczącej dawniej pracownię autora. Remont zwieńczyła uroczystość ponownego poświęcenia figury przez biskupa Ignacego Deca 21 grudnia 2008[15].
