Pierwsza dama Stanów Zjednoczonych – tytuł przyznawany gospodyni Białego Domu. Stanowisko to tradycyjnie pełnione jest przez żonę urzędującego prezydenta Stanów Zjednoczonych, choć w historii zdarzało się, że tytułem tym określano kobiety niebędące żonami prezydentów, np. jeśli prezydent był kawalerem albo wdowcem, albo w przypadku, gdy małżonka urzędującej głowy państwa nie była w stanie pełnić obowiązków pierwszej damy. Nie jest to stanowisko wybieralne, ani nie wiąże się z żadnymi oficjalnymi obowiązkami lub wynagrodzeniem. Niemniej jednak, pierwsza dama bierze udział w wielu oficjalnych ceremoniach oraz reprezentuje państwo zarówno z prezydentem, jak i bez niego. Tradycyjnie, pełniąc tę funkcję małżonka prezydenta nie pracuje zawodowo[1]. Za organizację oraz prawidłowy przebieg uroczystych wydarzeń, które mają miejsce w Białym Domu odpowiedzialny jest urząd pierwszej damy Stanów Zjednoczonych. Pierwszej damie podlega specjalny personel, w tym m.in. specjalny sekretariat ds. socjalnych, szef personelu Białego Domu, sekretarz prasowy, szef ds. dekoracji kwiatowych oraz szef kuchni. Urząd pierwszej damy jest częścią Executive Office of the President.
Według danych Białego Domu oraz National First Ladies Library w historii Stanów Zjednoczonych było czterdzieści sześć pierwszych dam, choć tytuł ten nosiło jedynie czterdzieści pięć kobiet. Sprzeczność wynika z tego, że Grover Cleveland pełnił funkcję prezydenta dwukrotnie, ale kadencje nie następowały bezpośrednio po sobie, więc chronologicznie był on dwudziestym drugim oraz dwudziestym czwartym prezydentem Stanów Zjednoczonych, w związku z czym jego żona, Frances Cleveland, również liczona jest podwójnie[2]. W następstwie zaprzysiężenia Baracka Obamy na prezydenta, 20 stycznia 2009 r., jego małżonka Michelle Obama została czterdziestą szóstą z kolei pierwszą damą Stanów Zjednoczonych, zastępując na tym stanowisku Laurę Bush, żonę byłej głowy państwa George’a W. Busha.
Jako pierwsza, obowiązki pierwszej damy Stanów Zjednoczonych pełniła Martha Washington[3], małżonka George’a Washingtona. Prezydenci John Tyler oraz Woodrow Wilson żenili się powtórnie w czasie trwania swoich kadencji, w związku z czym, zarówno ich pierwsze, jak i drugie żony uzyskiwały tytuł pierwszej damy[4][5]. Małżonki czterech prezydentów zmarły przed zaprzysiężeniem ich mężów na urząd prezydenta, jednakże nadal uznawane są za oficjalne pierwsze damy przez Biały Dom oraz National First Ladies' Library, wśród nich są: Martha Jefferson[6][7], żona Thomasa Jeffersona; Rachel Jackson[8][9], żona Andrew Jacksona; Hannah Van Buren[10][11], żona Martina Van Burena oraz Ellen Arthur[12][13], żona Chestera Arthura.
Spis treści |
We wczesnym okresie istnienia Stanów Zjednoczonych nie istniał żaden zwyczajowy tytuł, którym zwracano się do małżonki urzędującego prezydenta. Wiele gospodyń Białego Domu nazywanych było zgodnie z ich własnym życzeniem np. Martha Washington preferowała tytuł „pani Washington”, Abigail Adams – „pani prezydent”, Dolley Madison – „królowa Dolley”, a Mary Todd Lincoln – „pani prezydent Lincoln”[14].
Zgodnie z powszechnym przekonaniem, najwcześniej tytułu „pierwsza dama”, użył prezydent Zachary Taylor, który w swojej przemowie na pogrzebie Dolley Madison w 1849 r. miał o niej powiedzieć: „Nigdy nie zostanie zapomniana, ponieważ, zaprawdę, przez pół wieku była naszą pierwszą damą”[14][15]. Wyrażenie to, z biegiem czasu, zaczęło być coraz częściej stosowane w waszyngtońskich kręgach społecznych.
Jako pierwsza tytułu „pierwszej damy” używała, pełniąca obowiązki gospodyni Białego Domu, siostrzenica piętnastego prezydenta Stanów Zjednoczonych Jamesa Buchanana, Harriet Lane[16]. Najstarszym pisemnym świadectwem zastosowania tytułu „pierwsza dama” wobec żony prezydenta jest artykuł z 1860 r., zamieszczony w gazecie Leslie’s Illustrated Newspaper[16].
| Pierwsza dama | Data zawarcia małżeństwa | Prezydent | Data uzyskania tytułu | Data utraty tytułu | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Martha Custis Washington[17][3] (z domu Dandridge) |
6 stycznia 1759 r. | George Washington | 30 kwietnia 1789 r. | 4 marca 1797 r. | |
| 2 | Abigail Adams[18][19] (z domu Smith) |
25 października 1764 r. | John Adams | 4 marca 1797 r. | 4 marca 1801 r. | |
| 3 | Martha Jefferson Randolph[6][7] (z domu Jefferson) |
[A 1] | Thomas Jefferson | 4 marca 1801 r. | 4 marca 1809 r. | |
| 4 | Dolley Todd Madison[20][15] (z domu Payne) |
14 września 1794 r. | James Madison | 4 marca 1809 r. | 4 marca 1817 r. | |
| 5 | Elizabeth Monroe[21][22] (z domu Kortright) |
16 lutego 1786 r. | James Monroe | 4 marca 1817 r. | 4 marca 1825 r. | |
| 6 | Louisa Catherine Adams[23][24] (z domu Johnson) |
26 lipca 1797 r. | John Quincy Adams | 4 marca 1825 r. | 4 marca 1829 r. | |
| 7 | Rachel Robards Jackson[8][9] (z domu Donelson) |
7 stycznia 1794 r. | Andrew Jackson | [A 2] | – | |
| 8 | Hannah Van Buren[10][11] (z domu Hoes) |
21 lutego 1807 r. | Martin Van Buren | [A 3] | – | |
| 9 | Anna Tuthill Harrison[25][26] (z domu Symmes) |
22 listopada 1795 r. | William Henry Harrison | 4 marca 1841 r.[A 4] | 4 kwietnia 1841 r. | |
| 10 | Letitia Tyler[27][28] (z domu Christian) |
29 marca 1813 r. | John Tyler | 4 kwietnia 1841 r. | 10 września 1842 r.[A 5] | |
| 11 | Julia Tyler[29][4] (z domu Gardiner) |
26 czerwca 1844 r. | 26 czerwca 1844 r.[A 6] | 4 marca 1845 r. | ||
| 12 | Sarah Polk[30][31] (z domu Childress) |
1 stycznia 1824 r. | James Polk | 4 marca 1845 r. | 4 marca 1849 r. | |
| 13 | Margaret Mackall Taylor[32][33] (z domu Smith) |
21 czerwca 1810 r. | Zachary Taylor | 4 marca 1849 r. | 9 lipca 1850 r. | |
| 14 | Abigail Fillmore[34][35] (z domu Powers) |
5 lutego 1826 r. | Millard Fillmore | 9 lipca 1850 r. | 4 marca 1853 r. | |
| 15 | Jane Means Pierce[36][37] (z domu Appleton) |
19 listopada 1834 r. | Franklin Pierce | 4 marca 1853 r. | 4 marca 1857 r. | |
| 16 | Harriet Lane[38][39] | [A 7] | James Buchanan | 4 marca 1857 r. | 4 marca 1861 r. | |
| 17 | Mary Todd Lincoln[40][41] (z domu Todd) |
4 listopada 1842 r. | Abraham Lincoln | 4 marca 1861 r. | 15 kwietnia 1865 r. | |
| 18 | Eliza Johnson[42][43] (z domu McCardle) |
17 marca 1827 r. | Andrew Johnson | 15 kwietnia 1865 r. | 4 marca 1869 r. | |
| 19 | Julia Boggs Grant[44][45] (z domu Dent) |
22 sierpnia 1848 r. | Ulysses Grant | 4 marca 1869 r. | 4 marca 1877 r. | |
| 20 | Lucy Ware Hayes[46][47] (z domu Webb) |
30 grudnia 1852 r. | Rutherford Hayes | 4 marca 1877 r. | 4 marca 1881 r. | |
| 21 | Lucretia Garfield[48][49] (z domu Rudolph) |
30 grudnia 1852 r. | James Garfield | 4 marca 1881 r. | 19 września 1881 r. | |
| 22 | Ellen Lewis Arthur[12][13] (z domu Herndon) |
25 października 1859 r. | Chester Arthur | [A 8] | – | |
| 23 | Frances Clara Cleveland[50][2] (z domu Folsom; później Preston) |
2 czerwca 1886 r. | Grover Cleveland | 2 czerwca 1886 r.[A 9] | 4 marca 1889 r. | |
| 24 | Caroline Lavinia Harrison[51][52] (z domu Scott) |
20 października 1853 r. | Benjamin Harrison | 4 marca 1889 r. | 25 października 1892 r.[A 10] | |
| 25 | Frances Clara Cleveland[50][2] (z domu Folsom; później Preston) |
2 czerwca 1886 r. | Grover Cleveland | 4 marca 1893 r. | 4 marca 1897 r. | |
| 26 | Ida McKinley[53][54] (z domu Saxton) |
25 stycznia 1871 r. | William McKinley | 4 marca 1897 r. | 14 września 1901 r. | |
| 27 | Edith Kermit Roosevelt[55][56] (z domu Carow) |
2 grudnia 1886 r. | Theodore Roosevelt | 14 września 1901 r. | 4 marca 1909 r. | |
| 28 | Helen Louise Taft[57][58] (z domu Herron) |
19 czerwca 1886 r. | William Taft | 4 marca 1909 r. | 4 marca 1913 r. | |
| 29 | Ellen Louise Wilson[59][60] (z domu Axson) |
19 czerwca 1886 r. | Woodrow Wilson | 4 marca 1913 r. | 6 sierpnia 1914 r.[A 11] | |
| 30 | Edith Galt Wilson[61][5] (z domu Bolling) |
18 grudnia 1915 r. | 18 grudnia 1915 r. | 4 marca 1921 r. | ||
| 31 | Florence Mabel De Wolfe Harding[62][63] (z domu Kling) |
8 lipca 1891 r. | Warren Harding | 4 marca 1921 r. | 2 sierpnia 1923 r. | |
| 32 | Grace Anna Coolidge[64][65] (z domu Goodhue) |
4 października 1905 r. | Calvin Coolidge | 2 sierpnia 1923 r. | 4 marca 1929 r. | |
| 33 | Lou Hoover[66][67] (z domu Henry) |
10 lutego 1899 r. | Herbert Hoover | 4 marca 1929 r. | 4 marca 1933 r. | |
| 34 | Anna Eleanor Roosevelt[68][69] (z domu Roosevelt) |
17 marca 1905 r. | Franklin Delano Roosevelt | 4 marca 1933 r. | 12 kwietnia 1945 r. | |
| 35 | Elizabeth Virginia Truman[70][71] (z domu Wallace) |
28 czerwca 1919 r. | Harry Truman | 12 kwietnia 1945 r. | 20 stycznia 1953 r. | |
| 36 | Mamie Geneva Eisenhower[72][73] (z domu Doud) |
1 lipca 1916 r. | Dwight Eisenhower | 20 stycznia 1953 r. | 20 stycznia 1961 r. | |
| 37 | Jacqueline Lee Kennedy[74][75] (z domu Bouvier, później Onassis) |
12 września 1953 r. | John Fitzgerald Kennedy | 20 stycznia 1961 r. | 22 listopada 1963 r. | |
| 38 | Claudia Alta „Lady Bird” Johnson[76][77] (z domu Taylor) |
17 listopada 1934 r. | Lyndon B. Johnson | 22 listopada 1963 r. | 20 stycznia 1969 r. | |
| 39 | Thelma Catherine „Pat” Nixon[78][79] (z domu Ryan) |
21 czerwca 1940 r. | Richard Nixon | 20 stycznia 1969 r. | 9 sierpnia 1974 r. | |
| 40 | Elizabeth Ann „Betty” Warren Ford[80][81] (z domu Bloomer) |
15 października 1948 r. | Gerald Ford | 9 sierpnia 1974 r. | 20 stycznia 1977 r. | |
| 41 | Eleanor Rosalynn Carter[82][83] (z domu Smith) |
7 lipca 1946 r. | Jimmy Carter | 20 stycznia 1977 r. | 20 stycznia 1981 r. | |
| 42 | Nancy Davis Reagan[84][85] (z domu Robbins, Davis) |
6 marca 1952 r. | Ronald Reagan | 20 stycznia 1981 r. | 20 stycznia 1989 r. | |
| 43 | Barbara Bush[86][87] (z domu Pierce) |
6 stycznia 1945 r. | George H. W. Bush | 20 stycznia 1989 r. | 20 stycznia 1993 r. | |
| 44 | Hillary Diane Rodham Clinton[88][89] (z domu Rodham) |
11 października 1975 r. | Bill Clinton | 20 stycznia 1993 r. | 20 stycznia 2001 r. | |
| 45 | Laura Lane Bush[90][91] (z domu Welch) |
5 listopada 1977 r. | George W. Bush | 20 stycznia 2001 r. | 20 stycznia 2009 r. | |
| 46 | Michelle LaVaughn Obama[92][93] (z domu Robinson) |
3 października 1992 r.[94] | Barack Obama | 20 stycznia 2009 r. | nadal | |