Opole (niem. Oppeln, śl-niem. Uppeln, cz. Opolí, śl. Uopole[3]) – miasto na prawach powiatu w południowo-zachodniej Polsce, na Nizinie Śląskiej, nad rzeką Odrą.
Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 125 710 mieszkańców[4].
Od 1950 r. stolica województwa opolskiego[5]. Główny ośrodek gospodarczy, naukowy, kulturalny i administracyjny województwa. Siedziba władz ziemskiego powiatu opolskiego. Jedna z historycznych stolic Górnego Śląska i jedno z najstarszych jego miast.
Opole jest położone w Pradolinie Wrocławskiej, a wschodnie części miasta na Równinie Opolskiej.
Przez Opole przepływa rzeka Odra, która rozdziela się w centrum miasta na główny nurt oraz starorzecze – Młynówkę. Lokalne rzeki: Czarnka, Malina, Olszanka i Swornica, a także 2 kanały: Kanał Wiński oraz Kanał Ulgi dla Odry. Wysokość najwyższego punktu – 183,1 m n.p.m. (wzgórze przy ulicy Stara Droga, ok. 3 km od granicy z Winowem w Gminie Prószków).
Nazwa miasta Opole pochodzi od nazwy jednej z najstarszych jednostek terytorialnych Słowian w środkowej Europie – tzw. „opola”[6]. Były one tworzone jeszcze w czasach przedpaństwowych, od połowy I tysiąclecia n.e. Termin ten określał nazwę lokalnego terytorium na którym mieszkała wspólnota sąsiedzka wspólnie broniąca się przed wrogiem. „O-pole” oznaczało społeczność sąsiedzko-lokalną zamieszkującą wokół pasa pól uprawnych i pastwisk stanowiących podstawę ich bytu[7]. Organizacja opolna przetrwała do późnego średniowiecza. Opola były podokręgami kasztelanii i stanowiły najniższą jednostką administracyjno-podatkową w Polsce średniowiecznej. Bulla z 1136 roku wymienia wśród miejscowości należących do arcybiskupa w okolicach Żnina ludną wieś o nazwie Opole[8]. W Polsce oprócz miasta Opole od tej nazwy wywodzą się także takie nazwy własne miejscowości jak miasto Opole Lubelskie w woj. lubelskim, wieś Opole w woj. lubelskim, wieś Opole Świerczyna w województwie mazowieckim, wsie Stare Opole i Nowe Opole w województwie mazowieckim, wieś Opole w woj. łódzkim, region pod nazwą Opole na Ukrainie oraz inne nazwy geograficzne.
|
|
Ta sekcja od 2009-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
[edytuj] Średniowiecze
[edytuj] XV-XVII wiek
- 1474 – oblężenie Opola przez wojska polskiego króla Kazimierza Jagiellończyka, za poparcie udzielone przez ks. Mikołaja I królowi węgierskiemu Maciejowi Korwinowi.
- 1526 – Opole i Śląsk wchodzi w skład państwa – Monarchii Habsburgów
- 1532 – umiera Jan II Dobry, ostatni książę opolski z dynastii Piastów.
- 1532-1552 – tytułem zastawu miasto dostaje się we władanie Jerzego Hohenzollerna.
- 1552-1556 – królowa węgierska Izabela Zapolya (córka króla polskiego Zygmunta Starego i Bony) zostaje nową władczynią Opola, jako lenniczka cesarza Ferdynanda Habsburga.
- 1600 – wielka powódź, Odra przenosi swój nurt na zachodni brzeg Pasieki.
- 1615 – pożar zniszczył dużą część miasta.
- 1632 – zdobycie Opola przez oddziały saskie i szwedzkie. Okupacja trwała dwa lata i kosztowała miasto blisko 10 tys. florenów.
- 1645 – Opole wraz z całym księstwem opolsko-raciborskim przechodzi, tytułem zastawu, we władanie polskiej dynastii Wazów.
- 1655 – Król Polski Jan II Kazimierz wraz z całym dworem przybywa do Opola, chroniąc się przed najazdem szwedzkim na Rzeczpospolitą. Z Opola wyruszył 18 grudnia 1655 po dotarciu wieści o przełomowym zwycięstwie pod Krosnem (7 grudnia 1655 r.), król wyruszył przez Śląsk, Lubowlę (27 grudnia), Biecz, Nowy Żmigród, Duklę i 3 stycznia 1656 przybył do Krosna.
- 1666 – po spłaceniu sum zastawnych Habsburgowie przejmują ponownie Opole i księstwo opolsko-raciborskie.
[edytuj] XVIII-XIX wiek
- 1741 – do Opola wkroczyły wojska pruskie. Po pokoju wrocławskim w lipcu 1742 r., kończącym I wojnę śląską, miasto wraz ze Śląskiem znalazło się w granicach Prus.
- 1756-1763 – w czasie wojny siedmioletniej miasto zdobywali dwukrotnie Austriacy (1757, 1762) i Rosjanie (1761). Pokój w Hubertsburgu pozostawił Opole pod panowaniem pruskim, kolejna zmiana przynależności państwowej Opola i Górnego Śląska.
- 1800 – założenie drukarni polskiej.
- na początku XIX wieku w Opolu nadal dominował język polski[10].
- 1807 – podczas wojen napoleońskich wkraczają do miasta sprzymierzeńcy Francuzów – Bawarczycy, a później załoga francuska (opuściła Opole w lipcu 1808 r.).
- 1818 – Opole zostaje stolicą rejencji opolskiej, jednostki administracyjnej, obejmującej cały pruski Górny Śląsk. W mieście powstaje urząd rejencji (Regierungsbezirk Oppeln), jeden z czterech w prowincji śląskiej[11].
- 1824 – powstanie pierwszej biblioteki publicznej.
- 1827 – oświetlenie po raz pierwszy ulic Opola 17 latarniami.
- 1828 – zaczęła ukazywać się urzędowa gazeta miejska "Stadtblatt fur Oppeln", przemianowana później na "Oppelner Stadtblatt".
- 1843 – do Opola dotarła pierwsza na Śląsku linia kolejowa z Wrocławia.
- 1849-1850 – ks. Bernard Bogedain wydaje polskojęzyczną "Gazetę miejską dla Górnego Śląska".
- 1862 – zbudowana zostaje gazownia miejska, dzięki której Opole zostaje niebawem oświetlone przez 140 gazowych latarni ulicznych.
- 1864 – ukazuje się najstarszy periodyk niemiecki w Opolu, początkowo jako "Wochenblatt fur Stadt und Land", od 1890 r. jako dziennik "Oppelner Zeitung".
- 1881 – od września – Jan Kasprowicz uczęszczał przez jeden semestr do gimnazjum w Opolu. Wielokrotnie odwiedzał też polską gospodę "Harenda" w Czarnowąsach.
- 1890 – Bronisław Koraszewski rozpoczyna wydawanie "Gazety Opolskiej" (wychodziła do 1922 r.)
- 1897 – otwarty zostaje "Bank ludowy", polska placówka spółdzielcza.
- 1899 – Zakrzów zostaje przyłączony w granice miejskie Opola. Opole zostaje siedzibą odrębnego powiatu miejskiego.
[edytuj] lata 1901-1944
- 1909 – oddany zostaje do użytku dworzec kolejowy Opole-Wschód.
- 1910 – Wyspa Bolko zostaje zakupiona na potrzeby miasta.
- 1911
- 1913 – zostaje otwarty port rzeczny w Zakrzowie.
- 1918 – początek tzw. rewolucji listopadowej; po manifestacji na Rynku utworzona zostaje rada garnizonowa i rada robotnicza (przekształcona później w Radę Ludową). Obok nich powstały też polskie rady ludowe, nie uznane przez Centralną Radę Ludową we Wrocławiu
- 1920 – do Opola, w związku z przygotowaniami do plebiscytu górnośląskiego, przybywa Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa w składzie: gen. Henri Le Rond (przewodniczący), płk Harold Percival i gen. gen. Andreo de Marinis. Wielka manifestacja ludności polskiej na Zaodrzu, zakończona starciem z bojówkami niemieckimi.
- 1920-1922 – w budynku "Banku Rolników" przy dzisiejszej ul. Książąt Opolskich działał Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej
- 1921 – Plebiscyt na Górnym Śląsku – w Opolu za przyłączeniem do Polski głosuje 1098 osób, za pozostaniem w Niemczech – 20 816; wśród głosujących było 25% tzw. emigrantów plebiscytowych (ściągniętych na tereny plebiscytowe w celu podniesienia końcowego rezultatu[12]; wniosek o prawo głosu dla emigrantów złożyła Polska, ale w praktyce znaczna większość z nich głosowała na Niemcy). Wybuch III powstania śląskiego; w Opolu powstańcza grupa destrukcyjna Wawelberga wysadza mosty kolejowe. Po decyzji Rady Ambasadorów i podziale obszaru plebiscytowego Opole pozostaje w granicach Rzeszy Niemieckiej.
- 1922 – powrót niemieckiej administracji i garnizonu wojskowego. Opole zostaje siedzibą władz rejencji i zarazem prowincji górnośląskiej (do 1938 r.)
- w latach 1923-1933 obowiązki landrata pełni Michael Graf von Matuschka – ostatni nienazistowski starosta Opola, oskarżony później o udział w zamachu na Hitlera.
- 1928 – zburzenie Zamku Piastowskiego na Pasiece; pozostaje tylko wieża.
- 28 kwietnia 1929 – do Opola po raz pierwszy przyjechał polski teatr (Teatr Polski z Katowic) - w sali ratusza wystawił operę Stanisława Moniuszki Halka. Po przedstawieniu aktorzy zostali bestialsko pobici przez niemiecką bojówkę[13][14][15][16][17].
- 1931 – do Opola przeniesiony zostaje z Bytomia Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej, zlokalizowany w budynku przy dzisiejszej ul. Konsularnej.
- 1936 – w obszar Opola włączone zostają Szczepanowice i Półwieś.
- 1938 – w czasie nocy kryształowej zostaje spalona przez bojówki hitlerowskie Nowa Synagoga przy Hafenstrasse (dzisiejszej ul. Piastowskiej). Zniszczono także 13 żydowskich sklepów, a ich rodziny pobito, po czym nałożono na nich karne kontrybucje. Rozpoczęła się emigracja ludności żydowskiej z miasta (głównie do Stanów Zjednoczonych.
- 1939 – Opole staje się miejscem koncentracji sił 10 Armii Niemieckiej i kwatery jej dowództwa. Aresztowanie aktywistów Związku Polaków w Niemczech. Transporty aresztowanych Polaków z Dworca Głównego do obozów koncentracyjnych Buchenwald i Ravensbrück.
- 1939-1945 – w czasie II wojny światowej w Opolu funkcjonują obozy pracy przymusowej i oddziały robocze jeńców wojennych. Liczba mieszkańców wzrasta do ok. 60 tysięcy wskutek napływu migrujących ludzi z bombardowanych rejonów III Rzeszy.
- 1944 – Opole ogłoszone zostaje miastem-twierdzą (Festung Oppeln) w związku z krytyczną sytuacją Wehrmachtu na froncie wschodnim i przygotowań do obrony na linii Odry. Dowódcą twierdzy zostaje hrabia von Pfeil.
[edytuj] lata 1945 – 1988
- 1945
- 17 stycznia – komunikaty nadawane w opolskim radiu nakazują ewakuację kobiet, dzieci i chorych.
- 20 stycznia – nakaz ewakuacji dla wszystkich mieszkańców. Z dzisiejszego placu Kopernika autobusami odwożono ich na dworzec w Groszowicach, skąd pociągami uciekali w kierunku Kłodzka. Pieszo ewakuowano w tym samym kierunku więźniów oraz robotników przymusowych z 26 istniejących obozów pracy. W ciągu czterech dni miasto opuściło 58 tys. osób.
- 21/22 stycznia – generał von Pfeil, wobec niemożności utrzymania Opola, popełnia samobójstwo. Dowództwo nad załogą Festung Oppeln, liczącą jedynie 10 tys. obrońców (w tym oddział polskich granatowych policjantów, wycofujących się z Generalnego Gubernatorstwa) przejmuje generał Fritz Gräser. Anuluje on rozkaz obrony miasta do ostatniego żołnierza i nakazuje wycofać się zza Odrę, na nową linię obrony[18].
- 24 stycznia – zdobycie prawobrzeżnego Opola przez oddziały 1 Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej, połączone z masowymi gwałtami i mordami, głównie na terenach dzisiejszych przedmieść (w prawobrzeżnej części miasta pozostało zaledwie 300-600 mieszkańców)[19].
- Lewobrzeżna część Opola zostaje obszarem umocnionym pod dowództwem mjra Matthiasa Wensauera. Niemcom udaje się utrzymać tę pozycję do marca.
- Radziecka komendantura wojenna przekazuje władzę polskiej administracji. Do Opola przybywają pierwsze transporty przymusowych polskich wysiedleńców zza Buga[20], udział Kresowian w rewitalizacji miasta. Rozpoczyna działalność Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika. Opole po raz kolejny zmienia przynależność państwową razem z zachodnim Śląskiem. Po 610 latach przynależności do państw Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego i postcesarskich, ponownie zostaje włączone w granice państwa polskiego.
- 15 września 1946 – Dożynki Śląskie w Opolu z udziałem prezydenta Bolesława Bieruta, wicepremiera i ministra Ziem Odzyskanych Władysława Gomułki oraz wojewody śląsko-dąbrowskiego Aleksandra Zawadzkiego. Z całego kraju przybywa ok. 300 tysięcy delegatów.
- 1947 – Otwarcie Miejskiej Biblioteki Publicznej. Powołanie Komitetu Badań Prehistorycznych (w maju 1955 przekształconego w Opolskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk).
- 9 maja 1948 – w Opolu otwarto Gimnazjum i Liceum Repolonizacyjne.
- 1949
- Przekazanie do użytku odremontowanego budynku teatru przy ul. 24 Marca (obecnie ul. Mozarta). Przy dużej scenie PTZO powstaje Teatr lalek.
- Odbudowa dawnego Szpitala św. Wojciecha przy pl. Czerwonej Armii (obecnie pl. Kopernika).
- 1950 – Powstaje województwo opolskie.
- 1952
- 26 lipca 1953 – zmarł w Opolu wybitny pisarz i redaktor – autor pracy "Na Śląsku Opolskim", Stanisław Wasylewski.
- 1 października 1954 – inauguracja roku akademickiego w przeniesionej z Wrocławia do Opola Wyższej Szkole Pedagogicznej.
- 16 sierpnia 1955 – utworzono Związek Literatów Polskich Oddział opolski, na czele którego stanął Rafał Urban z Głogówka.
- 1956 – Rozpoczyna pracę Rozgłośnia Polskiego Radia w Opolu.
- 1960 – Zorganizowana zostaje I Wiosna Opolska – Festiwal Artystyczny Ziem Zachodnich i Północnych.
- 1961
- Kolonia Gosławicka zostaje włączona w granice Opola.
- 26 maja – do Opola przybył pierwszy pociąg elektryczny.
Amfiteatr i Wieża Piastowska
- 1963
- 1964 – Rozpoczyna działalność Muzeum Martyrologii Jeńców Wojennych w Łambinowicach, z siedzibą dyrekcji w Opolu.
- 1968
- marzec – studenci opolskiej WSP zorganizowali akcję ulotkową na terenie miasta oraz jednodniowy strajk w proteście przeciw represjom jakie dotnęły krakowskie i warszawskie środowisko akademickie. W odwecie, powołana przez władze partyjne komisja usunęła z opolskiej uczelni kilkudziesięciu studentów i pracowników. Ze stanowiska rektora został także usunięty broniący studentów – prof. Maurycy Horn.
- 20 lipca, podczas uroczystej sesji wojewódzkiej i miejskiej rady narodowej, dokonano otwarcia nowej hali widowiskowo-sportowej – popularnego "Okrąglaka".
- 1970
- ukazał się pierwszy numer miesięcznika kulturalnego "Opole", redaktorem pisma był Edward Pochroń.
- 23 września – w Opolu-Bierkowicach otwarto Muzeum Wsi Opolskiej.
- 14 listopada – powołano Opolskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe.
- 1971 – Bracia Kowalczykowie podłożyli ładunek wybuchowy w auli Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu. Zniszczeniu uległa aula WSP oraz magazyny biblioteczne.
- 1975
- styczeń – otwarcie Teatru im. Jana Kochanowskiego.
- 10-20 maja – I Opolskie Konfrontacje Teatralne – Klasyka Polska.
- 1976
- 27 maja – na zebraniu przedstawicieli Opolskiej Spółdzielni Mieszkaniowej Przyszłość podjęto uchwałę powołującą Osiedle im. Związku Walki Młodych. Rozpoczyna się budowa największego opolskiego osiedla mieszkaniowego.
- 23 września – zmarł bp ordynariusz opolski Franciszek Jop – nowym biskupem został Alfons Nossol
- 1980
- 1981
- czerwiec – powstało Opolskie Towarzystwo Jazzowe na czele z Tadeuszem Pabisiakiem.
- 15 czerwca – W opolskim amfiteatrze zorganizowane zostaje spotkanie przewodniczącego NSZZ "Solidarność" Lecha Wałęsy z mieszkańcami Opolszczyzny.
- listopad/grudzień w opolskich uczelniach WSP i WSI wybucha strajk studentów związanych z NZS oraz pracowników działaczy "Solidarności". Trwający ponad 20 dni strajk akademików był najdłuższą tego typu akcją protestacyjną przeprowadzoną w 1981 na Opolszczyźnie.
[edytuj] od 1989 r. do dzisiaj
- 1990 – Ukazuje się pierwszy numer "Gazety Opolskiej", której redaktorem naczelnym zostaje Edward Pochroń
- 1992 – W Opolu otwarty zostaje Wicekonsulat RFN.
- 1997
- 6 maja – w budynku przy ul. Słowackiego otwarte zostaje Centrum Rehabilitacji dla Dzieci z Porażeniem Mózgowym.
- 10 lipca – Opole oraz wiele miast i wsi Opolszczyzny dotyka katastrofalna, tragiczna w skutkach powódź.
- 1 sierpnia – rozpoczyna działalność Wojewódzkie Centrum Medyczne w nowych obiektach przy al. Witosa.
- W opolskiej katedrze zamontowane zostają 4,5-tonowe drzwi, wyrzeźbione w brązie przez opolskiego artystę Adolfa Panitza.
- 1998
- 11 stycznia – w obronie zachowania Opolskiego na mapie administracyjnej Polski z inicjatywy lokalnych elit samorządowych utworzony zostaje Obywatelski Komitet Obrony Opolszczyzny (OKOOP).
- 11 marca – kilka tysięcy Opolan manifestuje pod pomnikiem Bojownikom o Polskość Śląska Opolskiego przeciwko rządowym planom likwidacji województwa opolskiego oraz włączenia go do województwa śląskiego.
- 16 maja – uroczystość przekazania Opolu Flagi Honorowej, przyznanej przez Radę Europy za wkład w działanie na rzecz integracji europejskiej.
- 18 lipca – Sejm podejmuje uchwałę o nowym podziale administracyjnym Polski na 16 województw, z opolskim włącznie, które powiększone zostaje o Olesno i miejscowości wchodzące w skład powiatu oleskiego.
- 1999
- 17 lutego – w laboratorium kryminalistycznym KWP w Opolu uruchomiono jedna z najnowocześniejszych w kraju pracownię badań genetycznych.
- Na Targach "Investcity'99" w Poznaniu Opole zdobywa główne nagrody w dwóch (i jedynych) targowych konkursach: na najlepiej przygotowany udział w targach oraz najlepiej zaaranżowane stoisko.
- Radni Sejmiku Wojewódzkiego wybrali herb ostatniego księcia piastowskiego Jana Dobrego na herb województwa opolskiego.
- 2000
- Opole uhonorowane zostaje Plakietą Honorową Rady Europy, przyznaną przez Parlament Europejski za aktywność w podejmowaniu międzynarodowych kontaktów i propagowanie idei nowoczesnej Europy.
- Po popowodziowym remoncie otwarty zostaje zabytkowy "Dom lodowy", czyli budynek PTTK przy stawku na ul. Barlickiego.
- W rankingu miast o największym potencjale rozwojowym opracowanym przez Centrum Badań Regionalnych w Warszawie Opole trafia do ścisłej czołówce miast, plasując się za Sopotem, Poznaniem oraz Krakowem.
- 2004 – papież Jan Paweł II odebrał w Watykanie doktorat honoris causa Uniwersytetu Opolskiego.
- 2007
- w Opolu powstała Podstrefa Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.
- czerwiec – Opole w rankingu miesięcznika "Forbes" zajęło dziewiąte miejsce w kategorii miast najatrakcyjniejszych dla biznesu i trzecie wśród miast najatrakcyjniejszych dla kapitału zagranicznego.
- Opole zdobyło pierwsze miejsce pod względem pozyskanych środków europejskich w przeliczeniu na jednego mieszkańca w rankingu samorządowym opublikowanym 13.07. przez "Rzeczpospolitą".
[edytuj] Demografia
-
Osobny artykuł: Ludność Opola.
Wykres liczby ludności Opola na przestrzeni ostatnich 5 stuleci
Największą populację Opole odnotowało w 1994 r. – wg danych GUS 130 624 mieszkańców[21].
-
Osobny artykuł: Zabytki Opola.
- Bazylika katedralna Podwyższenia Krzyża Św. – gotycka świątynia z XV wieku, z dwiema wieżami z 1899 r. o wysokości 73 metrów; stoi w miejscu, w którym ok. 1005 r. Bolesław Chrobry wzniósł drewniany kościół; w podziemiach groby Piastów Śląskich.
- Kościół Świętej Trójcy – halowy kościół z 1309 r., przebudowany w XVIII i XX wieku, z barokowym wnętrzem; w podziemiach znajdują się groby Piastów Śląskich.
- Kościół Matki Boskiej Bolesnej i św. Wojciecha – najstarsza opolska świątynia (z X wieku), według legendy wzniesiona w miejscu żarliwych kazań św. Wojciecha; w 1739 r. przebudowana w stylu barokowym, w 1875 r. dobudowano wieżę; z racji umiejscowienia nazywany kościołem na górce.
- Kościół św. Sebastiana – wybudowany w 1696 r. jako wotum dziękczynne po wygaśnięciu w 1680 r. epidemii dżumy, w miejscu ówczesnej karczmy, w której zmarła pierwsza ofiara zarazy.
- Kościół św. Aleksego – wzniesiony po 1421 r. z fundacji Jana Kropidły, przebudowany w 1691 r. w barokowym stylu.
- Kościół św. Piotra i Pawła
- Wieża Piastowska – zbudowana ok. 1300 r. jedyna pozostałość po rozebranym w latach 30. XX wieku Zamku Piastowskim; na wysokości 42 metrów znajduje się taras widokowy.
- Wieża Zamku Górnego – pochodząca z końca XIV wieku pozostałość po spalonym w 1615 r. zamku; przebudowana w 1844 r., obecnie włączona do zabudowań pobliskiej szkoły.
- Ratusz – wzniesiony w 1864 i przebudowany w 1936 roku (po zawaleniu się wieży) na wzór florenckiego pałacu Vecchio.
- neogotycka wieża ciśnień – wybudowana w 1896 r., przy obecnej ul. Oleskiej
- Stara Synagoga przy ul. Szpitalnej, powstała w 1842 r., obecnie siedziba TVP Opole.
- gmach Poczty Polskiej
- gmach Urzędu Wojewódzkiego
- gmach Dworca Głównego
- pozostałości murów obronnych
[edytuj] Miejsca i atrakcje turystyczne
Panorama Opola z Wieży Piastowskiej w kierunku wschodnim
[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe
Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Od 1972 roku Opole jest stolicą diecezji opolskiej – znajduje się tu kościół katedralny pw. Św. Krzyża (bazylika mniejsza), a także 16 parafii rzymskokatolickich
Dekanat Opole:
Dekanat Opole-Szczepanowice:
[edytuj] Opieka zdrowotna
[edytuj] Szpitale publiczne[23]
- Szpital Wojewódzki w Opolu
- Szpital Specjalistyczny Ginekologiczno-Położniczy i Noworodków w Opolu
- Opolskie Centrum Onkologii
- Wojewódzkie Centrum Medyczne w Opolu
- Wojewódzki Szpital Specjalistyczny - Zespół Neuropsychiatryczny w Opolu
- 116 Szpital Wojskowy z Przychodnią SP ZOZ w Opolu
- Szpital MSWiA w Opolu
W mieście działa 31 przedszkoli (w tym 2 integracyjne i 1 specjalne), 21 szkół podstawowych (1 specjalna, 1 z oddziałami integracyjnymi, 1 katolicka), 11 gimnazjów (w tym 1 z oddziałami integracyjnymi, 1 specjalne i 1 Katolickie). Poza placówkami publicznymi działa również kilka zespołów szkół społecznych i niepublicznych.
[edytuj] Szkoły ponadgimnazjalne
Łącznie w Opolu funkcjonuje 7 liceów ogólnokształcących, 8 liceów profilowanych, 7 techników, 5 zasadniczych szkół zawodowych, a także Liceum Plastyczne oraz Ogólnokształcąca Szkoła Sztuk Pięknych. Ponadto funkcjonuje kilkanaście szkół ponadgimnazjalnych dla osób dorosłych.
[edytuj] Szkoły wyższe
Collegium Maius Uniwersytetu Opolskiego
[edytuj] Kultura i sztuka
[edytuj] Cykliczne imprezy
|
|
Ta sekcja od 2009-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
- Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej
- Międzynarodowy Festiwal Perkusyjny
- Ulica Kultury
- Opolskie Konfrontacje Teatralne "Klasyka Polska"
- Opolski Festiwal Teatru Lalek
- Czas Europy, czas teatru – festiwal młodych teatrów ulicznych
- Opolska Jesień Literacka
- Ogólnopolski Festiwal Filmów Niezależnych OPOLSKIE LAMY
- Międzynarodowe Dni Młodej Dramaturgii ODRAMA (w Teatrze im. J. Kochanowskiego od 2005 roku)
- Opolska Noc Kabaretowa
- Dni Opola
- Międzynarodowa Wystawa Psów
- Międzynarodowa Wystawa Kotów
- Opolskie Targi Budownictwa "Mój Dom"
- Opolskie Targi Książek Naukowych
- Międzynarodowe Targi Motoryzacyjne
- Wyścigi 1/4 mili w Porcie Lotniczym Opole-Kamień Śląski
- Jarmark Franciszkański
- Jarmark Świętego Wojciecha (odbywa się w Święta Wielkanocne)
- Jarmark Bożonarodzeniowy, organizowany przez młodzieżówkę Mniejszości Niemieckiej
- Jazz Rock Meeting
- Międzynarodowy Plener Rzeźbiarski (we współpracy z włoskim miastem Carrara)
- Silesia Superior Attack
- Opolskie Dni Tybetu[potrzebne źródło]
[edytuj] Teatry i filharmonia
[edytuj] Muzea i galerie
Muzeum Wsi Opolskiej – chata
Muzeum Śląska Opolskiego, ulica świętego Wojciecha
- Centrum Filmowe Helios
- Klub Dobrego Filmu "Studio"
- Uniwersytecki Klub Filmowy
- Kino "Meduza" w Centrum Kultury Oleska 45
[edytuj] Inne instytucje kultury i sztuki
- Miejski Ośrodek Kultury
- Młodzieżowy Dom Kultury
- Krakowski Salon Poezji w Opolu
- Klub Literacki Suterena
- Klub Nadwórnian (prezes Adam Karcher) – skupiający dawnych mieszkańców (i ich potomków) kresowego miasta Nadwórna
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emanuela Smołki w Opolu
[edytuj] Media lokalne
- Stacje regionalne i lokalne:
[edytuj] Drogi i mosty
-
W odległości ok. 15 km[potrzebne źródło] od centrum miasta biegnie autostrada A4. Przez Opole i Obwodnicę Północną przebiegają drogi krajowe:
Ponadto w mieście mają swój początek i bieg drogi wojewódzkie:
- 414: Prudnik – Prószków – (ul. Prószkowska – Niemodlińska – Wrocławska) – Wrzoski
- 423: Krapkowice – (ul. Oświęcimska – Popiełuszki – Marka z Imielnicy – Reymonta – Ozimska – Częstochowska) (do skrzyżowania z obwodnicą)
- 435: Prądy – Chróścina – ul. Niemodlińska (do skrzyżowania z ul. Hallera)
- 454: (pl. Konstytucji 3 Maja – ul. Budowlanych – Sobieskiego) – Dobrzeń Wielki – Namysłów
- 459: ul. Partyzancka (od skrzyżowania z obwodnicą) – Sławice – Skorogoszcz
Opole dzieli Mała Panew, Swornica, Prószkowski Potok ale przede wszystkim Odra rozbita dodatkowo na Młynówkę, kanał ulgi oraz kanał Wiński. Sytuacja taka wymusza rozbudowany system mostów zapewniający miastu dobrą komunikację. W obrębie miasta znajdują się m.in. 4 mosty drogowe nad Odrą, 4 nad kanałem ulgi, 3 nad Młynówką.
[edytuj] Komunikacja zbiorowa i transport
[edytuj] Autobusy miejskie
-
Pierwsze autobusy zaczęły kursować po ulicach Opola w latach 20. XX wieku. Zaraz po II wojnie transportem zajmował się PKS, w 1953 roku powstał Miejski Zakład Komunikacyjny, który obecnie obsługuje 16 linii dziennych i 1 nocną; część tras posiada wariantowe zakończenia, 5 linii wybiega poza strefę miejską. MZK dysponuje ponad dziewięćdziesięcioma wozami, z czego przewozy pasażerskie obsługuje każdego dnia ponad 70 autobusów.
[edytuj] Autobusy podmiejskie i dalekobieżne
Przy ul. 1 Maja funkcjonuje Dworzec Autobusowy, skąd odjeżdżają wozy Opolskiego PKS-u, innych przewoźników PKSu, a także prywatnych firm. Opole ma bezpośrednie połączenia z takimi miastami, jak[potrzebne źródło]: Białystok, Bielsko-Biała, Bytom, Częstochowa, Gliwice, Jelenia Góra, Karpacz, Katowice, Kielce, Kraków, Lubliniec, Łódź, Nowy Sącz, Piła, Słupsk, Warszawa, Wrocław, Zakopane, Zielona Góra. Z Dworca odchodzą również autokary za granicę, m.in. do Niemiec i Holandii.
Początki kolei żelaznych w Opolu sięgają I połowy XIX wieku. 28 maja 1843 uruchomiono 2-torową 37,4 km linię kolejową do pobliskiego Brzegu[24].
W Opolu znajduje się obecnie 6 działających pasażerskich stacji kolejowych:
Lokomotywa przed dworcem głównym
Z Opola wychodzą
- Opole posiada bezpośrednie połączenia kolejowe z takimi polskimi miastami, jak: Białystok, Bielsko-Biała, Częstochowa, Ełk, Gdynia, Gliwice, Jelcz-Laskowice, Jelenia Góra, Katowice, Kielce, Koluszki, Kołobrzeg, Koszalin, Kraków, Legnica, Leszno, Lublin, Lubliniec, Olsztyn, Poznań, Racibórz, Rzeszów, Radom, Rybnik, Słupsk, Suwałki, Szczecin, Świnoujście, Tarnów, Ustka, Wałbrzych, Warszawa, Wrocław, Zabrze, Zakopane, Zamość, Zielona Góra.
- Ponadto z Opola odjeżdżają pociągi do Niemiec (Hamburg, Berlin) i Czech ( Bohumin, Jesenik, Ostruzna).
- Funkcjonują także lokalne połączenia: Brzeg, Głuchołazy, Kędzierzyn-Koźle, Kluczbork, Namysłów, Nysa, Strzelce Opolskie, Zawadzkie.
[edytuj] Transport lotniczy
Najbliższe porty lotnicze znajdują się we Wrocławiu oraz Katowicach. Planowane było uruchomienie regularnych rejsów z regionalnego portu Opole-Kamień Śląski (ok. 24 km od centrum miasta).
[edytuj] Podział administracyjny
Opole jako całość nie jest podzielone na dzielnice i osiedla – w użytku funkcjonują zwyczajowe nazwy poszczególnych części miasta. 18 października 2009 r. odbyły się pierwsze wybory do pilotażowo utworzonych rad dzielnic: Gosławic, Grudzic, Nowej Wsi Królewskiej oraz Zakrzowa. Przed 1899 rokiem Opole obejmowało obecne Śródmieście, Wyspę Pasiekę oraz część Zaodrza. Przed II wojną światową do miasta włączono Zakrzów, Półwieś i Szczepanowice. W latach 50. Nową Wieś Królewską z Wyspą Bolko, w latach 60. Groszowice i Kolonię Gosławicką, a w połowie lat 70. Bierkowice, Gosławice, Grotowice, Grudzice, Malinę, Wójtową Wieś i Wróblin.
Dzielnice Opola:
- Bierkowice,
- Gosławice,
- Groszowice,
- Grotowice,
- Grudzice,
- Kolonia Gosławicka,
- Malina,
- Nowa Wieś Królewska,
- Półwieś,
- Szczepanowice,
- Śródmieście,
- Wójtowa Wieś,
- Wróblin,
- Wyspa Bolko,
- Wyspa Pasieka,
- Zakrzów,
- Zaodrze
Osiedla Opola:
- Armii Krajowej (ZWM)
- Bolko,
- Chabrów,
- Dambonia,
- Festival Park,
- Kolorowe,
- Książęce,
- Malinka,
- Medyk,
- Metalchem,
- Przylesie,
- Słoneczne
Osiedla w budowie:
- Arcadia Park (przerwano)
- Atrium Malinka,
- Sady,
- Zachodnie
-
[edytuj] Gospodarka
Cementownia Odra (ul. Budowlanych)
[edytuj] Przemysł spożywczy[25]
W Opolu swoje zakłady produkcyjne posiadają:
- Nutricia – producent żywności dla niemowląt i dzieci w Polsce, członek Grupy Danone; jest to największa w Europie fabryka[potrzebne źródło], która produkuje żywność dla niemowląt i dzieci, mającą status środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego
- Zott GmbH - producent wyrobów mleczarskich
- Animex - producent mięsa białego, który jest członkiem międzynarodowego koncernu Smithfield Foods Inc.
Ponadto w 2012 roku francuska firma Stefano Toselli oraz notowana na belgijskiej giełdzie Euronext spółka Ter Beke utworzyły w Polsce spółkę „The Pasta Food Company”, która jest pierwszą firmą z branży spożywczej rozpoczynającą działalność na terenie Podstrefy Opole Wałbrzyskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.
[edytuj] Maszyny i urządzenia[25]
W Opolu swoją siedzibę mają :
- Remak S.A. - Przedsiębiorstwo Modernizacji Urządzeń Energetycznych (notowana na GPW)
- APC Presmet Sp. z o.o., produkująca reaktory wysokociśnieniowe dla przemysłu chemicznego oraz inne wyroby ze stali, która rozbudowuje się w tradycyjnie przemysłowej dzielnicy Metalchem,
- Energomet Sp. z o.o. produkująca między innymi części elektrowni wiatrowych,
- spółka wchodzącą w skład koncernu Heerema Fabrication Group produkująca elementy platform wiertniczych do wydobywania ropy naftowej
- Tower Automotive Polska Sp. z o.o. będąca częścią koncernu Tower International wytwarzająca podzespoły do produkcji samochodów osobowych.
[edytuj] Materiały budowlane[25]
Na historię gospodarczą Opola największy wpływ miała produkcja materiałów budowlanych, a w szczególności produkcja cementu. Od 1857 roku rozwijał się w Opolu przemysł cementowy. Na przestrzeni lat funkcjonowało aż 9 fabryk cementu:
W latach powojennych działały pierwsze cztery, natomiast obecnie tylko "Odra".
Ponadto, istnieją firmy:
- Monier-Brass Sp. z o.o. produkująca pokrycia dachowe
- Schiedel Sp. z o. o. - producent systemów kominowych
Pierwszym inwestorem z branży lokującym się w specjalnej strefie ekonomicznej jest firma Stegu Sp. z o.o. produkująca płytki ścienne z betonu i gipsu.
- Atmoterm S. A.
- IFM Ecolink - część IFM Electronic - producent czujników i systemów sterowania procesów przemysłowych
[edytuj] Centra Usług Outsourcingowych[25]
W Opolu swoje biura otworzyli :
- Capgemini - usługi konsultingowe, technologiczne i outsourcingowe
- Future Processing - systemy obrazowania medycznego, inteligentnego monitoringu wideo i analizy danych oraz narzędzia systemowe i aplikacje dla sektora finansowego,
- optadata GmbH - obsługa niemieckiego rynku medycznego i usług z nim związanych.
W sąsiedztwie terenów Specjalnej Strefy Ekonomicznej realizowane są miejskie inwestycje w Centrum Wystawienniczo Kongresowe oraz Park Naukowo Technologiczny, które będą służyły jako centra rozwoju innowacji i technologii w branżach kluczowych dla miasta i całego regionu.
Począwszy od 2011 roku Opole odnotowuje wysoki przyrost inwestycji bezpośrednich. Na przestrzeni lat 2010-2012 w Opolu zdecydowało się zainwestować dziesięć firm będących w swojej branży liderami na terenie kraju jak i europy, na łączna kwotę 230 mln PLN. Inwestycje te wygenerują co najmniej 810 miejsc pracy[potrzebne źródło].
Planowana jest rozbudowa Elektrowni Opole, gdzie mają powstać dwa nowe bloki energetyczne. Nowa inwestycja pochłonie 11 mld złotych[potrzebne źródło].
Opole jest centrum finansowym, biznesu i handlu. Ma tutaj swoją siedzibę Business Centre Club. W Opolu obecnie istnieje kilka centrów oraz galerii handlowych.
Istniejące:
Tuż za granicami administracyjnymi Opola, na terenie wsi Zawada, przy ul. Powstańców Warszawskich, znajduje się Park Handlowy Turawa.
[edytuj] Obiekty sportowe
[edytuj] Kluby i zespoły
- Piłka nożna
- Cracovia Kraków (filia)[potrzebne źródło]
- Odra Opole
- LKS Groszmal
- LZS Grudzice
- Puks Rodło Opole
- Tempo Opole
- Wiking Opole
- UKS Zryw Opole
- Sparta Opole
- Sporty zimowe
- Kolarstwo
- LKS Ziemia Opolska
- Opolski Klub Rowerowy
- Sporty walki
- Inne
[edytuj] Osoby związane z Opolem
|
|
Tę sekcję należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi:
wskazać, co wiąże daną osobę z Opolem.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
-
Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Opolem.
[edytuj] Artyści, poeci
- Zofia Badura – poetka, urodzona w Opolu
- Michał Bajor – piosenkarz, debiutował w Opolu
- Anna Brzezińska – pisarka fantasy, urodzona w Opolu
- Jan Fethke – reżyser filmowy, scenarzysta, pisarz esperanto, urodzony w Opolu
- Walter Geisler – śpiewak operowy (tenor)[potrzebne źródło]
- Edyta Górniak – piosenkarka
- Max Glauer – słynny fotografik
- Elisabeth Grabowski – pisarka[potrzebne źródło]
- Jerzy Grotowski – twórca Teatru 13 Rzędów
- Alfons Hayduk – autor i nauczyciel[potrzebne źródło]
- Celina Hellerowa – pedagog opolskiej Szkoły Muzycznej, muzykolog[potrzebne źródło]
- Arkadiusz Janiczek – aktor, urodzony w Opolu
- Jan Kasprowicz – poeta Młodej Polski
- Ryszard Kotys – aktor, występował na scenie opolskiego Teatru im. Jana Kochanowskiego w Opolu
- Paweł Kukiz – absolwent opolskiej Szkoły Muzycznej, mieszka w podopolskim Łosiowie
- Friedrich Wilhelm Kuhnert – malarz, autor i ilustrator (zwierząt)[potrzebne źródło]
- Szymon Bar Jona Madelka – kompozytor[potrzebne źródło]
- Meszuge – pisarz, urodzony w Opolu
- Georg Nehrlich – malarz i grafik[potrzebne źródło]
- Janusz Onufrowicz – aktor, urodzony w Opolu
- Mariola Ordak Kaczorowska – aktorka opolskiego Teatru Lalki i Aktora
- Krzysztof Pieczyński – aktor, urodzony w Opolu
- Bolesław Polnar – opolski grafik i malarz
- Tomasz Różycki – poeta
- Ruth Seydewitz – pisarka i dziennikarka[potrzebne źródło]
- Jerzy Turek – aktor, występował na scenie Teatru Ziemi Opolskiej
- Hugo Ulrich – kompozytor, urodzony w Opolu[potrzebne źródło]
- Jacek Zejdler – aktor, odtwórca tytułowej roli w serialu „Stawiam na Tolka Banana”
- członkowie zespołu TSA
- członkowie zespołu Paprika Korps
- bracia Minkiewicz – twórcy serii komiksów o Wilq superbohaterze
[edytuj] Politycy i działacze
- Peter Badura – prawnik urodzony w Opolu[potrzebne źródło]
- Hans-Busso von Busse – architekt, nauczyciel akademicki, urodzony w Opolu[potrzebne źródło]
- Robert Garbe – pionier pruskiej konstrukcji lokomotyw, urodzony w Opolu[potrzebne źródło]
- Maurycy Horn – rektor WSP
- Theodor Kaluza
- Eckart Klein – prawnik, dziekan na uniwersytecie w Poczdamie, urodzony w Opolu[potrzebne źródło]
- Carl Mainka – geofizyk i sejsmolog, wykładowca uniwersytetów w Strasburgu i Getyndze. Budowniczy stacji sejsmicznej w Raciborzu, którą wyposażył w aparaturę własnej konstrukcji, oraz pierwszej w Europie sieci obserwatoriów sejsmicznych działającej na Górnym Śląsku, urodzony w Opolu
- Friedrich Münzer – filolog (rozwinął prozopografię), urodzony w Opolu[potrzebne źródło]
- Emin Pasza – (wł. Eduard Schnitzer) lekarz, podróżnik, badacz Afryki, urodzony w Opolu
- Jürgen Roloff – teolog ewangelicki, urodzony w Opolu[potrzebne źródło]
- Emil Friedrich Julius Sommer – filolog, germanista, urodzony w Opolu[potrzebne źródło]
- Stanisław Urbańczyk
- Max Wiener – filozof, teolog i rabin, urodzony w Opolu[potrzebne źródło]
[edytuj] Dowódcy i żołnierze
[edytuj] Inne postacie związane z Opolem
[edytuj] Miasta partnerskie[27]
Rynek – miasta partnerskie Opola
- Alytus, Litwa
- Agii Anargiri (dzielnica Aten), Grecja
- Biełgorod, Rosja
- Bonn, Niemcy
- Bruntál, Czechy
- Hradec Kralove, Czechy
- Carrara, Włochy
- Dijon, Francja
- Grasse, Francja
- Ingolstadt, Niemcy
- Stanisławów, Ukraina
- Kuopio, Finlandia
- Mülheim an der Ruhr, Niemcy
- Poczdam, Niemcy
- Roanoke, Stany Zjednoczone
- Székesfehérvár, Węgry
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2007. (GUS), [1]
- ↑ Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
- ↑ Zapis według alfabetu śląskiego Steuera.
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-11-02. ISSN 1734-6118.
- ↑ Dz. U. z 1950 r. Nr 28, poz. 255
- ↑ http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/560 Filip Sulimierski, Władysław Walewski, „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego”, Warszawa 1880–1902
- ↑ Praca zbiorowa "Kultura Polski średniowiecznej X-XIII w.", PIW, Warszawa 1985
- ↑ I. Zakrzewski, Franciszek Piekosiński, „Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski” t. I-V, Poznań-Kraków 1877-1908
- ↑ Miasto Opole. [dostęp 2008-11-23].
- ↑ Dorota Borowicz: "Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej". Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 36. ISBN 83-229-2569-7
- ↑ Rejencja opolska
- ↑ Dorota Borowicz, Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II wojny światowej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 39. ISBN 83-229-2569-7
- ↑ Edmund Osmańczyk: Wisła i Kraków to Rodło. Nasza Księgarnia Warszawa 1985 ISBN 83-10-08675-X
- ↑ "...napad na artystów Teatru Polskiego z Katowic w Opolu 28 kwietnia 1929, kiedy to grupy narodowych socjalistów i konserwatywnego Stahlhelmu zaatakowały i dotkliwie pobiły, po odbytym przedstawieniu, zmierzających na dworzec artystów polskich." [w:] Dorota Simonides, Jan Zaremba. Śląskie miscellanea: literatura-folklor. 2006. str. 82
- ↑ Helena Lehr, Edmund Osmańczyk: Polacy spod znaku Rodła. MON 1972
- ↑ Tablica pamiątkowa na budynku: W Sali Teatralnej opolskiego Ratusza 28 kwietnia 1929r. Teatr Polski w Katowicach wystawił operę St. Moniuszki "Halka". Po przedstawieniu na ul. Krakowskiej, przed dworcem i w tunelu dworcowym nacjonalistyczne bojówki niemieckie zmasakrowały aktorów opery i baletu z Katowic przy milczącej aprobacie policji. Tablicę tę odsłonięto w Międzynarodowym Dniu Teatru w kwietniu 1967 roku. Towarzystwo Przyjaciół Opola
- ↑ Teatr Polski z Katowic był pierwszym zawodowym teatrem z Polski, który pojawił się w niemieckim wówczas Oppeln
- ↑ Leszek Frelich, Dorota Wodecka-Lasota: Ostatnie chwile Festung Oppeln (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. 2004-01-23. [dostęp 2011-01-25].
- ↑ Dorota Wodecka: I nadeszli barbarzyńcy (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. 2011-01-25. [dostęp 2011-01-25].
- ↑ Kresowiacy. Mija 60 lat od ich przyjazdu do Opola, gazeta.pl/opole, [dostęp 08.06.2009]
- ↑ GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31.XII.1994
- ↑ Sale Królestwa Świadków Jehowy
- ↑ http://szpitalwojewodzki.pl/wojewodztwa/opolskie.html
- ↑ Ogólnopolska Baza Kolejowa (pol.). [dostęp 17 lutego 2009].
- ↑ 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 Urząd Miasta Opola: "Opole - Inwestuj bez granic" str. 5-7, Opole: Urząd Miasta Opola (pol.). [dostęp 9 maja 2012].
- ↑ Ryszard Hajduk, "Nieznana karta tajnego frontu", MON, W-wa 1985, ISBN 83-11-07208-6
- ↑ Lista miast partnerskich na Opole.pl (pol.). [dostęp 07.07.2011].
[edytuj] Linki zewnętrzne
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Polska
Multimedia w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Hasło Opole w Wikisłowniku
_-_ul._%C5%9Bw._Wojciecha_i_Muzeum_%C5%9Al%C4%85ska_Opolskiego.JPG&filetimestamp=20081003165320)
