Noteć

Noteć
Noteć pod Santokiem
Lokalizacja	Europa Polska
Źródło	Pojezierze Kujawskie 52°22′29″N 19°00′25″E
Ujście	Warta Santok 52°44′09″N 15°24′20″E
Długość	391,3 km
Powierzchnia zlewni	17 300 km²
Największe dopływy	Drawa, Gwda, Mała Noteć
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Polski

Stara Noteć na tzw. Bydgoskich Łąkach Nadnoteckich

Jaz na Noteci Górnej w Dębinku

Rzeka w okolicy Białośliwia. W oddali rezerwat przyrody Zielona Góra

Bocian nad Notecią

Śluza Gromadno na Noteci Dolnej

Ujście do Warty w Santoku

Noteć (niem. Netze) – rzeka o długości 391,3 km w północno-zachodniej Polsce. Największy dopływ Warty. Powierzchnia dorzecza wynosi 17 300 km². Jest to siódma pod względem długości i szósta pod względem powierzchni dorzecza - rzeka Polski.

Noteć przepływa przez trzy województwa: kujawsko-pomorskie, wielkopolskie oraz lubuskie. Dzieli się na dwa odcinki:

• Noteć Górna – od źródeł do Nakła o długości (204 km),
• Noteć Dolna – od Nakła do ujścia do Warty (187 km).

Przebieg rzeki

Źródło Noteci znajduje się na obszarze pomiędzy wsią Szczecin a Bogołomia w gminie Chodecz, na Pojezierzu Kujawskim, na zachód od Jeziora Kromszewskiego. Stąd płynie w kierunku południowo-zachodnim do jeziora Przedecz.

W 1928 roku Walenty Winid przedstawił iż Noteć powstaje z dwóch nurtów – Noteci wschodniej oraz Noteci zachodniej, która obecnie zwana jest Małą Notecią.

Dalej rzeka odpływa z Jeziora Brdowskie i Długiego. Płynąc na zachód, a potem, na północ, przepływa wzdłuż jez. Gopło.

W dalszym biegu Noteć przepływa jeszcze przez małe jeziora pałuckie, po czym dostaje się do Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Odtąd płynie wśród rozległych łąk i bagien.

W Nakle rzeka łączy się z Kanałem Bydgoskim i odtąd aż do ujścia (na długości 187 km) jest elementem drogi wodnej Wisła-Odra. Od Nakła do Krzyża na długości 137 km ma charakter rzeki skanalizowanej z 14 stopniami wodnymi (śluzami i jazami).

Dość ospały bieg „leniwej Noteci” zmienia się dopiero po przyjęciu największego dopływu – Gwdy. Ostatnim większym dopływem jest Drawa. Ujście rzeki do Warty następuje w Santoku koło Gorzowa Wielkopolskiego.

Żegluga

Zobacz też: Droga wodna Wisła-Odra oraz Transport na Kanale Bydgoskim w latach 1774-1912

Noteć jest żeglowna na prawie całej długości. Od czasu budowy Kanału Bydgoskiego w 1774 r. jest elementem szlaku żeglugowego łączącego Wisłę z Odrą. Prace regulacyjne na Noteci Dolnej przeprowadzono w latach 1863-1915. W rezultacie tych prac, między Nakłem, a ujściem Drawy zbudowano 14 stopni wodnych oraz wykonano 105 przekopów likwidujących zakola rzeki o promieniu poniżej 180 m, skracając bieg Noteci na tej przestrzeni ze 169,8 km na 140,1 km.

Natomiast na Noteci Górnej na odcinku od jeziora Gopło do Kanału Bydgoskiego prace regulacyjne przeprowadzono w latach 1878-1882. Doprowadziły one do budowy Kanału Górnonoteckiego wraz z 6 stopniami wodnymi, budowy dwóch śluz na Noteci, a także pogłębienia oraz wyprostowania koryta rzecznego poprzez przekopy o długości 30 km.

Od czasu uruchomienia drogi wodnej Wisła-Odra ranga Noteci urosła do najważniejszego szlaku transportowego północnej Wielkopolski. Po przebudowie szlaku w latach 1905-1915, po Noteci pływały barki o nośności ponad 500 ton. Upadek żeglugi towarowej na Noteci rozpoczął się w latach 80. XX w. Od lat 90. XX w. nie wykonuje się prac bagrowniczych, co spowodowało zamulenie dna i wstrzymanie ruchu jednostek z ładunkami. Spowodowało to proces likwidacji firm żeglugowych, stoczni, portów, przystani i infrastruktury transportowej.

Nadzieje ożywienia ruchu żeglugowego na Noteci wiąże się od początku XXI wieku z rozwojem turystyki wodnej (bargingu). W celu poprawy stanu środowiska i infrastruktury Noteci powstało w 2000 roku stowarzyszenie pod nazwą Związek Miast i Gmin Nadnoteckich (ZMiGN).

Noteć w sieci międzynarodowych dróg wodnych

Noteć Dolna (187,2 km, od Nakła do ujścia do Warty) jest elementem międzynarodowej drogi wodnej E70, ustalonej w 1996 r. w porozumieniu AGN (European Agreement on Main Inland Waterways of International Importance).

Hydronimia

Nazwa rzeki wywodzi się z praindoeuropejskiego rdzenia *(s)ne-t-||*(s)nē-t-, por. stind. snāti 'pławi, kąpie się', łac. nō, nā-re 'pływać', grec. νοτος, νοτιος 'mokry', ilir. Natiso, Natissa.

Dorzecze

Lewe dopływy:

• Mała Noteć
• Gąsawka
• Kcyninka
• Gulczanka

Prawe dopływy:

• Gwda
• Drawa
• Łobżonka

Urbanizacja

Większe miejscowości leżące nad Notecią bądź w jej pobliżu
herb	miejscowość	ludność
	Przedecz	1 780
	Brdów	1 150
	Izbica Kujawska	2 771
	Kruszwica	9 800
	Inowrocław	76 137
	Barcin	7 715
	Łabiszyn	4 454
	Nakło nad Notecią	19 295
	Ujście	3 869
	Czarnków	11 226
	Wieleń	5 899
	Drezdenko	10 384
	Miasteczko Krajeńskie	1 163

Zobacz też

• Droga wodna Wisła-Odra
• Kanał Bydgoski
• Kanał Górnonotecki
• Wielka Pętla Wielkopolski
• Pętla Kujawska

Bibliografia

• Słownik Geograficzno-Krajoznawczy Polski – Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
• RZGW w Poznaniu
• Woźniak-Hlebionek Agnieszka. Kanał bydgoski, Brda i Noteć w pruskich planach inwestycyjnych w latach 1773-1915. [w.] Kronika Bydgoska XXIII (2001). Bydgoszcz 2002
• Marek Beer. Międzynarodowa Droga Wodna E-70 Prezentacja Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego
• Mapa Międzynarodowej Drogi Wodnej E-70 na obszarze Polski
• Techniczne, ekonomiczno-społeczne i środowiskowe uwarunkowania aktywizacji dróg wodnych śródlądowych w relacji wschód-zachód (E-70 i E-60). Instytut Morski w Gdańsku. Prezentacja
• Międzynarodowa Droga Wodna E-70
• Rewitalizacja drogi wodnej Wisła-Odra szansą dla gospodarki regionu. T. I. Praca pod red. Zygmunta Babińskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008
• Zasoby przyrodnicze i kulturowe drogi wodnej Wisła-Odra. Praca pod red. Danuty Szumińskiej. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2008
• Rewitalizacja drogi wodnej Wisła-Odra szansą dla gospodarki regionu. T. III. Praca pod red. Zygmunta Babińskiego. Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Instytut Geografii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Bydgoszcz 2009