Mięczaki

Mięczaki
Mollusca
Linnaeus, 1758
Ślimak winniczek
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	mięczaki
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło mięczak w Wikisłowniku

Mięczaki (Mollusca, od łac. molluscus – miękki) – typ zwierząt, najliczniejszy po stawonogach. Liczbę żyjących gatunków szacuje się na ok. 130 tysięcy. Odznaczają się olbrzymią różnorodnością morfologiczną i zróżnicowaniem rozmiarów. Typ ten bada malakologia.

Budowa

W budowie mięczaków można wyróżnić głowę (poza małżami), nogę i wór trzewiowy okryty płaszczem.

Mięczaki należą do pierwoustych. Wykazują (poza głowonogami) bruzdkowanie spiralne. Należą do zwierząt dwubocznie symetrycznych, ale wszystkie ślimaki utraciły symetrię w wyniku torsji, czyli obrotu worka trzewiowego w stosunku do nogi i głowy o 180°.

Wiele mięczaków posiada szkielet zewnętrzny. Większość z nich wytwarza muszlę zbudowaną z substancji organicznej: konchioliny i związków wapnia. Muszla pełni rolę ochronną, zwierzę może się w niej schować w razie złych warunków środowiskowych czy niebezpieczeństwa. Poza tym muszla jest miejscem przyczepu mięśni, w tym również mięśni służących do poruszania się. U głowonogów jest skryta pod płaszczem.

• Głowa wyodrębniona (cefalizacja; poza małżami).
• Układ krwionośny otwarty (w przypadku głowonogów – praktycznie zamknięty).
• Ciało okryte grzbietowo charakterystycznym płatem skórno-mięśniowym tj. płaszczem.
• Noga płaska u ślimaków, klinowata u małży i podzielona u głowonogów.
• Charakterystyczna dla mięczaków jest obecność tarki służącej do rozdrabniania pokarmu.
• Jelito ma przebieg prosty lub tworzy pętle w worku trzewiowym.
• Większość gatunków żyje w wodzie i oddycha skrzelami, gatunki lądowe wykształciły fałdy płaszcza pełniące rolę płuc.
• Mięśnie skośnie prążkowane.
• Rozmnażają się płciowo (rozdzielnopłciowość, rzadziej obojnactwo).
• Larwa może być typu trochofory lub weliger (u niektórych małży występuje również larwa glochidium).

Żyją w morzach, wodach słodkich oraz na lądzie. W Polsce występuje ok. 230 gatunków mięczaków. Małże liczą około 93 000 żyjących gatunków.

Prawdopodobnie pojawiły w prekambrze, ale współczesne bogactwo form osiągnęły pod koniec ordowiku. Być może pochodzą od organizmów podobnych do wstężnic.

Znaczenie mięczaków

• Wyrządzają szkody w rolnictwie i warzywnictwie (np. pomrowy),
• Są żywicielami wielu pasożytów człowieka i zwierząt,
• Muszle wykorzystywane są do wyrobu przedmiotów użytkowych i ozdobnych,
• Niektóre gatunki są jadalne (omułki, ostrygi),
• Mięczaki kopalne jako skamieniałości przewodnie służą do określenia względnego wieku Ziemi,
• Komórek nerwowych mięczaków używa się do badań laboratoryjnych z tego względu, że są podobne do komórek ludzkich,
• Z ciała ostryg i kałamarnic można otrzymać pewne substancje działające antybakteryjnie i antywirusowo,
• Jako składnika past do zębów używa się sproszkowanych muszli mątw. Poza tym proszek taki używany jest do polerowania,
• Głowonogi są używane do produkcji purpury,

Systematyka

• Typ: mięczaki (Mollusca)
  • Gromada: bezpłytkowce (Aplacophora)
  • Gromada: chitony (Polyplacophora)
  • Gromada: hiolity (Hyolitha†)
  • Gromada: głowonogi (Cephalopoda)
  • Gromada: Helcionelloida†
  • Gromada: jednotarczowce (Monoplacophora)
  • Gromada: łódkonogi (Scaphopoda)
  • Gromada: małże (Bivalvia)
  • Gromada: rostrokonchy (Rostroconchia†)
  • Gromada: ślimaki (Gastropoda)
  • Gromada: tarczkonogi (Caudofoveata)

Zobacz też

• bruzdobrzuchy (Solenogastres)
• muszlowce (Conchifera)
• bellerofonty (Bellerophontida)
• fauna Polski
• zatrucie toksynami morskimi mięczaków

Linki zewnętrzne

• Strona Stowarzyszenia Malakologów Polskich