Liturgia godzin

Liturgia godzin – rodzaj modlitwy liturgicznej Kościoła sprawowanej siedem razy w ciągu dnia.

Kościół rzymskokatolicki

III tom Brewiarza (wydanie czterotomowe)

Księgę zawierającą teksty liturgii godzin nazywa się niekiedy brewiarzem. Czasami sam termin "liturgia godzin" bywa zastępowany sformułowaniem "modlitwa brewiarzowa", jest to jednak nazwa potoczna i nieoficjalna. Obowiązek sprawowania liturgii godzin w całości (lub w odpowiedniej części) mają osoby które przyjęły święcenia (diakoni, prezbiterzy, biskupi) albo złożyły śluby wieczyste (zakonnicy i siostry zakonne) i ich instytuty do tego zobowiązują. Pozostali wierni nie muszą jej sprawować , ale mają do tego prawo i jest to gorąco zalecane. Liturgia godzin jest "uzupełnieniem" Mszy na wszystkie godziny dnia - przygotowanie do niej lub jej owocne "przedłużenie".

Podstawowym elementem modlitwy brewiarzowej są psalmy. Psalmodia ma cykl 4-tygodniowy. Wraz z antyfonami i fragmentami z Pisma Świętego, dzieł Ojców Kościoła i dokumentów Magisterium Kościoła tworzy tzw. "rytmy modlitwy liturgii godzin w ciągu dnia" (godziny kanoniczne).

Na jeden dzień składają się następujące godziny kanoniczne:

• Wezwanie odmawiane na rozpoczęcie modlitwy liturgicznej w danym dniu, zawsze poprzedzające pierwszą modlitwę dnia, którą może być jutrznia lub godzina czytań. Jeśli wcześniej uczestniczy się we Mszy Świętej, nie ma potrzeby odmawiania Wezwania (liturgia tego dnia już się rozpoczęła Mszą). Wezwanie rozpoczyna się wersetami "Panie otwórz wargi moje / A usta moje będą głosić Twoją chwałę", po czym następuje psalm z antyfoną;
• Godzina Czytań odmawiana o dowolnej porze, (rozpoczyna się od wersetu "Boże wejrzyj ku wspomożeniu memu / Panie pospiesz ku ratunkowi memu", po czym następuje hymn, trzy psalmy, obszerne czytanie z Pisma Świętego i drugie z dzieł Ojców Kościoła lub dokumentów Magisterium Kościoła - oba z responsoriami, w uroczystości, święta i niedziele (poza wielkim postem) hymn "Ciebie, Boże, chwalimy", oracja);
• Jutrznia (Laudesy) odmawiana rano, wedle tradycji w okolicach wschodu słońca (rozpoczyna się od wersetu "Boże wejrzyj ku wspomożeniu memu / Panie pospiesz ku ratunkowi memu", po czym następuje hymn, psalmodia, która składa się z dwóch psalmów, pomiędzy którymi znajduje się pieśń wzięta ze Starego Testamentu, o charakterze podobnym jak psalm, ale spoza Księgi Psalmów, następnie krótkie czytanie biblijne, responsorium, kantyk Zachariasza czyli Benedictus, prośby o uświęcenie dnia i pracy, Modlitwa Pańska, oracja);
• Modlitwa w ciągu dnia (hymn, psalmodia, krótkie czytanie biblijne, werset, oracja) - ma 3 warianty, w zależności od pory odmawiania:
  • przedpołudniowa (godzina trzecia według rachuby żydowskiej, stąd tradycyjna nazwa tercja),
  • południowa (godzina szósta według rachuby żydowskiej, stąd zwana sekstą),
  • popołudniowa (godzina dziewiąta według rachuby żydowskiej, stąd zwana noną);
• Nieszpory odmawiane wieczorem, tradycyjnie o zachodzie słońca, zbudowane są podobnie jak jutrznia, psalmodia składa się z dwóch psalmów i pieśni z Nowego Testamentu, a w miejscu Benedictus jest Magnificat, czyli pieśń Maryi; po niej następują prośby ułożone na wzór modlitwy powszechnej, Ojcze nasz i oracja;
• Kompleta odmawiana bezpośrednio przed snem (hymn, rachunek sumienia, psalmodia, krótkie czytanie biblijne, responsorium, Nunc dimittis - czyli pieśń Symeona, oracja, na koniec antyfona do Matki Bożej).

W niedziele i uroczystości w dzień poprzedzający celebruje się już tzw. I Nieszpory z danej niedzieli (uroczystości), co czyni zadość starożytnej tradycji, według której niedziele i uroczystości rozpoczynają się wieczorem dnia poprzedzającego.

Istnieje kilka wydań Liturgii godzin: Wydanie czterotomowe, Wydanie skrócone i Brewiarz dla świeckich, różnią się one przede wszystkim obszernością Godziny Czytań.

W ciągu wieków brewiarz był kilkakrotnie reformowany - w Kościele rzymskokatolickim ostatnio po Soborze Watykańskim II przez papieża Pawła VI.

Wydanie czterotomowe

Duchowni rzymskokatoliccy są zobowiązani prawem kanonicznym (kanon 1174) do codziennego odmawiania wszystkich godzin kanonicznych (Modlitwy w ciągu dnia - albo wszystkie trzy albo jedna). W Polsce kompletna Liturgia godzin zawarta jest tylko w wydaniu czterotomowym Liturgia godzin. Codzienna modlitwa Ludu Bożego wydawnictwa Pallottinum.

Brewiarz przedsoborowy (1962 r.)

• tom I Okres Adwentu. Okres Narodzenia Pańskiego, wyd 2. poprawione, ISBN 83-7014-523-X, Poznań 2006.
• tom II Wielki Post. Okres wielkanocny, ISBN 83-7014-014-9, Poznań 1984.
• tom III Okres zwykły tygodnie I-XVII, ISBN 83-7014-194-3, Poznań 1987.
• tom IV Okres zwykły tygodnie XVIII-XXXIV, ISBN 83-7014-081-5, Poznań 1988.

oraz

• tom dodatkowy (wakacyjny) Okres zwykły tygodnie IX-XXVII, ISBN 83-7014-428-4, Poznań 2002.

Liturgia godzin w Kościołach Wschodnich

Poniżej zamieszczone są greckie nazwy godzin liturgicznych:

Początek dnia wyznacza w Kościołach wschodnich wieczorne nabożeństwo o zachodzie słońca:

Hesperinos (Ἑσπερινός)

Wieczorna modlitwa o zachodzie słońca, odpowiada nieszporom

Apodeipnon (Ἀπόδειπνον)

Dosłownie: po jedzeniu. Przed udaniem się na spoczynek, odpowiada komplecie. Medytacja o ostatnim śnie, śmierci.

Mesonyktikon Μεσονυκτικόν

Modlitwa o północy (w klasztorach)

Orthros (Ὂρθρος)

Matutina, o wschodzie słońca

Prōtē Hōra Πρῶτη Ὣρα

Pierwsza godzina, ok. szóstej rano obecnej rachuby czasu. Medytacja o stworzeniu. Zazwyczaj jest łączona z Orthros.

Tritē Hōra (Τρίτη Ὣρα)

Trzecia godzina, ok. dziewiątej rano obecnej rachuby. Rozważania o zstąpieniu Ducha Świętego w dzień Pięćdziesiątnicy, które miało miejsce o tej porze dnia.

Hektē Hōra (Ἓκτη Ὣρα)

Szósta godzina, południe. Rozważania o ukrzyżowaniu Chrystusa, które miało miejsce o tej godzinie

Ennatē Hōra (Ἐννάτη Ὣρα)

Dziewiąta godzina, ok. godziny piętnastej współczesnej rachuby czasu. Medytacje o śmierci Jezusa Chrystusa, która nastąpiła o tej godzinie.

Zbiór modlitw czyli podręcznik to tzw. Horologion.

W Kościołach Wschodnich stosujących język cerkiewnosłowiański (tak prawosławnych, jak i katolickich) odpowiednikiem Jutrzni jest Utrenia, a Nieszporów Wieczernia. Nagrania Liturgii godzin celebrowanej w Ukraińskim Kościele Greckokatolickim przez mnichów Studytów ze Swiatouspieńskiej Ławry z Uniowa dostępne na stronach internetowych parafii Greckokatolickiej w Lublinie.

Liturgia godzin w Kościele anglikańskim

Zbiór modlitw Kościoła anglikańskiego nosi tytuł Modlitewnik powszechny (Book of Common Prayer). Przewidziane są następujące godziny modlitw:

Modlitwa poranna

Odpowiada mniej więcej matutinie i laudes (chwalbie)

Modlitwa południowa

Odpowiada kombinacji tercji i seksty

Modlitwa wieczorna

To odpowiednik nieszporów

Kompleta

Jest czasem włączana do modlitwy wieczornej

Liturgia godzin, określana w Kościele anglikańskim Daily Office, stanowi ważną tradycję tego Kościoła. Szczególnie modlitwa poranna i wieczorna są bardzo rozpowszechnione i odbywają się w wielu kościołach codziennie.

Liturgia godzin w Kościele ewangelickim

W Kościele luterańskim liturgia godzin składa się śpiewu psalmów, czytań biblijnych, modlitw oraz antyfon. Przewidziane są cztery godziny modlitw:

Jutrznia

Modlitwa poranna

Modlitwa południowa

O 12:00

Nieszpory

Modlitwa wieczorna o zmierzchu dnia, pomiędzy 15:00 a 19:00

Kompleta

Modlitwa na zakończenie dnia, po 21:00

Choć reformacja w początkowej fazie była niechętna życiu zakonnemu, Marcin Luter był zwolennikiem stosowania liturgii godzin przez osoby niepracujące, np. młodzież i ludzi starszych; wyraził ten pogląd w 1523 w pracy pt. O porządku nabożeństwa w zborze. Odnowicielem liturgii godzin w ewangelicyzmie był ks. Wilhelm Löhe (1808-1872); pod jego wpływem liturgię godzin zaczęły stosować diakonise, uczniowie oraz grupy modlitewne. Od 1817 liturgia godzin jest stosowana w Kościele ewangelicko-unijnym, powstałym w wyniku połączenia luteranów i ewangelików reformowanych. Obecnie liturgia godzin stosowana jest przede wszystkim w diakonatach, podczas konferencji duchownych, rekolekcji, a także przez studentów teologii oraz ewangelickie rodziny. W niektórych parafiach luterańskich w Polsce, zwłaszcza na Śląsku Cieszyńskim, jutrznia odprawiana podczas święta Bożego Narodzenia zastępuje pasterkę.

Linki zewnętrzne

• Internetowa liturgia godzin (po polsku)
• Liturgia godzin w luteranizmie
• Zbiór arykułów wprowadzających w poszczególne części liturgii godzin