Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
 |
Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
 |
Ten artykuł od 2010-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: Brak źródła do definicji tytuł artykułu (tam już konflikt), ogólnie brak przypisów, bibliografii. |
| Wojna litewska | |||||||||||||
 Defilada polskiej kawalerii w Sejnach
|
|||||||||||||
| Czas | 1 września – 7 października 1920 | ||||||||||||
| Miejsce | Europa Wschodnia | ||||||||||||
| Terytorium | Suwalszczyzna i Litwa | ||||||||||||
| Przyczyna | wzajemne roszczenia terytorialne | ||||||||||||
| Wynik | wygrana Polaków | ||||||||||||
|
|||||||||||||
Konflikt polsko-litewski – lokalny zatarg w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Zatarg między państwami powstał na tle przynależności Wilna. Miasto pod względem historycznym było częścią Litwy, jednak większość ludności mówiła po polsku i czuła się związana z rodzącym się państwem polskim.
Pierwszy raz miasto zostało zajęte przez wojsko polskie wywodzące się z tzw. Samoobrony wileńskiej w noc sylwestrową 31 grudnia 1918/1 stycznia 1919 roku. Przeciwnikiem byli Niemcy, którzy bez walki opuścili Wilno. Opór stawiali jedynie uzbrojeni komuniści. 5 stycznia 1919 Wilno po walkach zajęli bolszewicy. Ponownie miasto zajęły polskie wojska przyszłego Frontu Litewsko-Białoruskiego pod dowództwem gen. Stanisława Szeptyckiego 19 kwietnia 1919.
W lipcu 1919 Rada Najwyższa konferencji pokojowej w Paryżu zdecydowała o poprowadzeniu linii demarkacyjnej wzdłuż linii Grodno-Wilno-Dyneburg, zostawiając Wilno po stronie polskiej (linia Focha). W wyniku kontrofensywy bolszewickiej Polacy zostali zmuszeni do wycofania z miasta. 12 lipca 1920 Rosja Radziecka zawarła umowę z Litwą, na mocy której Wilno miało zostać przekazane Litwinom. W wyniku zwycięstwa pod Warszawą polskie oddziały ponownie zbliżyły się w okolice miasta.
7 października w Suwałkach podpisano umowę wojskową (Umowa suwalska) o tymczasowej linii demarkacyjnej: od granicy Prus Wschodnich przez Suwalskie i linią Druskienniki-Orany-Bastuny (stacja kolejowa pod Lidą). Tu linia demarkacyjna się kończyła; Wilna nie objęto umową. Polacy dążyli do przeprowadzenia plebiscytu na Wileńszczyźnie, na co nie zgadzała się strona litewska. Faktycznie bowiem Sowieci uciekając przekazali Wilno Litwinom 27 sierpnia 1920 roku.
Józef Piłsudski wydał rozkaz gen. Żeligowskiemu upozorowania buntu i zajęcia miasta. Wraz z okolicznymi terenami utworzono Republikę Litwy Środkowej. W 1922 przeprowadzono wybory do lokalnego sejmu, który zadecydował o przyłączeniu tych terenów do Polski.
Spis treści |
Pierwotnie planowano wystąpienie zbrojne Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), silnej w zdominowanym etnicznie przez Polaków Kownie[1] i na Kowieńszczyznie, w celu obalenia rządów Taryby (Zamach stanu na Litwie). Działania te nie powiodły się z powodu dekonspiracji przygotowań i aresztowań POWiaków w nocy z 28 na 29 sierpnia 1919 r. w Kownie. Wcześniej jednak POW wywołała powstanie sejneńskie i wyzwoliła Sejny wraz z Suwalszczyzną Południową 26 sierpnia 1919 r. Wydarzenia te doprowadziły do napięcia w stosunkach z Polską i zagroziły otwartym konfliktem zbrojnym.
Szeroko zakrojoną akcję popularyzującą interwencję przeciwko rządąm kowieńskim prowadził szczególnie Tymczasowy Komitet Polityczny Ziemi Kowieńskiej i ludzie z nim związani[2]. Rozbicie separatystycznego państwa utworzonego na terytorium dawnej Rzeczypospolitej z inspiracji wrogich wobec odradzającej się Polski Niemiec, pozostającego z własnego wyboru de facto w stanie wojny z Polską i współpracującego militarnie z bolszewikami przeciwko Polsce, nie stanowiłoby problemu z punktu widzenia wojskowego, szczególnie po bitwie warszawskiej 1920 r. Wiązałoby się to zapewne z pewnymi kosztami politycznymi na arenie międzynarodowej, ale na takie koszty nie zważano przecież rozbijając w połowie 1919 r. silniejszą militarnie od Republiki Litewskiej, powstałą przy wsparciu austriackim tzw. Zachodnioukraińską Republikę Ludową, czy wspierając niemal jawnie w 1921 r. powstańców śląskich. W dodatku Republika Litewska została uznana przez państwa Ententy de iure dopiero 18 lipca 1922 r. (akt uznania odebrał w Paryżu litewski poseł Oskar Miłosz, kuzyn Czesława). Klimat polityczny w ówczesnej Polsce również sprzyjał jednoznacznie takiemu rozwiązaniu (prasa pełna była apeli o interwencję i informacji o prześladowaniach ludności Kowieńszczyzny przez Tarybę oraz o zbrodniach popełnionych w pasie neutralnym przez litewskie bojówki)[3].
W tej sytuacji niepodjęcie interwencji militarnej można wytłumaczyć jedynie planami federacyjnymi, a przed wszystkim sentymentem Józefa Piłsudskiego (mającego mimo tego złą opinię wśród historyków litewskich), dla którego walka z ówczesną Litwą byłaby bratobójczą wojną domową, nawet jeśli by była – w związku z nikłym potencjałem drugiej strony – symboliczna. Naczelnik Państwa wierzył bowiem, że rządzący w Kownie, racjonalnie oceniając fakty przekonają się, iż po pierwsze, jedynym sprawdzonym sojusznikiem i gwarantem bytu Litwy jest Polska, a po drugie prawdziwe zagrożenie dla maleńkiej Litwy płynie z czerwonej lub białej Rosji i Niemiec. Jak się później okazało Marszałek w tym przypadku bardzo się mylił. Ceną, jaką za ten błąd zapłacono, była brutalna lituanizacja Kowieńszczyzny w okresie międzywojennym i ciągnące się do 1938 r. problemy w polityce międzynarodowej, a pośrednio, po II wojnie światowej, utrata Wilna.
