Języki słowiańskie

     Kraje, w których język zachodniosłowiański jest językiem narodowym

     Kraje, w których język wschodniosłowiański jest językiem narodowym

     Kraje, w których język południowosłowiański jest językiem narodowym

Rozprzestrzenienie języków słowiańskich w Europie

Przegląd języków słowiańskich w poszczególnych państwach

Mapa z 1869 roku

     Słowianie

Języki słowiańskie – grupa języków w obrębie rodziny języków indoeuropejskich (podrodzina bałtosłowiańska). Składa się z trzech zespołów językowych: zachodnio-, wschodnio- i południowosłowiańskiego. Najstarsze zachowane manuskrypty z tekstami słowiańskimi pochodzą z X wieku. Do zapisu języków słowiańskich używane są lub były alfabety: głagolicki, cyrylicki i łaciński (w niewielkim zakresie również arabski). Wywodzą się z języka prasłowiańskiego używanego przez dawnych Słowian, który uległ ostatecznemu rozbiciu na dialekty regionalne w wyniku ekspansji Słowian na Bałkany w VI wieku naszej ery.

Językami słowiańskimi posługuje się ponad 300 mln osób.

Klasyfikacja języków słowiańskich

języki indoeuropejskie

języki bałtosłowiańskie

języki słowiańskie (ok. 317 mln)

języki zachodniosłowiańskie (ok. 61 mln)

grupa lechicka, czyli języki lechickie

połabski †

języki pomorskie (ok. 50 tys.)

kaszubski (ok. 50 tys.)

polski (ok. 44 mln)

śląski (ok. 60 tys.)

grupa łużycka, czyli języki łużyckie (ok. 70 tys.)

ponaschemu †

dolnołużycki (ok. 15 tys.)

górnołużycki (ok. 55 tys.)

wschodniołużycki †

grupa czesko-słowacka

czeski (ok. 10 mln)

słowacki (ok. 5 mln)

knaan †

języki południowosłowiańskie (ok. 29 mln)

grupa wschodnia (ok. 10 mln)

staro-cerkiewno-słowiański (starosłowiański) †

cerkiewnosłowiański †*

bułgarski (ok. 8,5 mln)

macedoński (ok. 1,8 mln)

grupa zachodnia (ok. 19 mln)

słoweński (ok. 2 mln)

grupa serbsko-chorwacka

serbski (ok. 9 mln)

chorwacki (ok. 7 mln)

bośniacki (ok. 2 mln)

czarnogórski (ok. 0,5 mln)

języki wschodniosłowiańskie (ok. 210 mln)

ruski †

starobiałoruski †

białoruski (ok. 10 mln)

rosyjski (ok. 160 mln)

ukraiński (ok. 40 mln)

rusiński (ok. 0,61 mln)

Oznaczenia:

† – język wymarły lub dawne stadium historyczne języka dzisiejszego

†* – język dawny, ale zachowany tradycyjnie w liturgii, tekstach religijnych, filozoficznych lub naukowych

Wspólne cechy

• wybitnie fleksyjna morfologia – większość języków słowiańskich ma 6 lub 7 przypadków
• podział czasowników na dokonane i niedokonane (leksykalny aspekt)
• obecność fonemicznej palatalizacji (znanej jako zmiękczenie)
• skomplikowane zbitki spółgłoskowe, powstałe po zaniku jerów, np. w polskim wyrazie bezwzględny lub rosyjskim wstrjecza "spotkanie" (jednak np. w językach salisz występują jeszcze bardziej skomplikowane zbitki)

Języki słowiańskie nie tylko mają bardzo podobną gramatykę, lecz wykazują również duże podobieństwo w słownictwie, co dowodzi że ich ostatni wspólny przodek – język prasłowiański istniał stosunkowo niedawno.

Niektóre mikrojęzyki słowiańskie

• rusiński (jugorusiński) – skodyfikowana w Wojwodinie (Serbia) forma języka rusińskiego;
• rezjański – powstały na bazie dialektu słoweńskiego w Rezji (północne Włochy)
• prekmursko-słoweński – używany w Słowenii i na pobliskich terenach Węgier i Austrii;
• kajkawski – powstały na bazie dialektów chorwackich, używany w północnej Chorwacji (ma pewną tradycję piśmienniczą; uważany też za dialekt języka chorwackiego);
• czakawski – podobna sytuacja, jak powyższy; (ma pewną tradycję piśmienniczą; uważany też za dialekt języka chorwackiego)
• gradišćanskich Chorwatów w Austrii (burgenlandzki) – używany przez mniejszość chorwacką w Austrii, na Węgrzech, w Czechach i na Słowacji (uważany też za dialekt języka chorwackiego)
• Chorwatów w Molise (molizański) – powstały na bazie dialektów chorwackich, używany we włoskiej prowincji Molise;
• Bułgarów z Banatu (banacki) – powstały na bazie języka bułgarskiego i serbskiego w Rumunii i w Jugosławii.

Istnieje też tendencja do wyodrębniania się kolejnych języków słowiańskich:

• morawskiego – z języka czeskiego
• śląskiego – z języka polskiego
• laski – z języka czeskiego
• gwary podlaskie (ukraińskie) – z przejściowych dialektów białorusko-ukraińskich

Języki sztuczne

Na bazie języków słowiańskich powstało też wiele sztucznych języków słowiańskich, m.in. język slovianski, które w założeniu twórców powinny być zrozumiałe dla mówiących przynajmniej jednym językiem słowiańskim. Na podstawie wschodniosłowiańskich dialektów Syberii (z zapożyczeniami z języków tureckich oraz języka arabskiego) opracowano sztuczny język syberyjski. Również oparte na językach słowiańskich są fikcyjne języki północnosłowiańskie oraz wenedyk, język romański, który przeszedł podobny rozwój jak polski.

Porównanie wybranych wyrazów w językach słowiańskich

prasłowiański	rosyjski	ukraiński	białoruski	polski	czeski	słowacki	słoweński	serbski	chorwacki	bośniacki	bułgarski	macedoński
*ognь	огонь (ogon')	вогонь (vohon')	агонь (ahon')	ogień	oheň	oheň	ogenj	огањ/oganj	oganj/vatra	oganj	огън (ogan)	оган/огин (ogan/ogin)
*ryba	рыба (ryba)	риба (ryba)	рыба (ryba)	ryba	ryba	ryba	riba	риба/riba	riba	riba	риба (riba)	риба (riba)
*gnězdo	гнездо (gnezdo)	гнiздо (hnizdo)	гняздо (hnyazdo)	gniazdo	hnízdo	hniezdo	gnezdo	гн(иј)ездо/gn(ij)ezdo	gnijezdo	gnijezdo	гнездо (gnezdo)	гнездо (gnezdo)
*oko	глаз (glaz)	око (oko)	вока (voka)	oko	oko	oko	oko	око/oko	oko	oko	око (oko)	око (oko)

Zobacz też

• imiona słowiańskie
• religia Słowian
• panslawizm
• plemiona słowiańskie
• slawistyka
• Słowianie
• słowianofilstwo
• słowiańszczyzna

Linki zewnętrzne

• Slavonia – cechy charakterystyczne języków słowiańskich