Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Herb Szydłowca – sięgający epoki średniowiecza symbol miasta oraz gminy Szydłowiec. Dokładna data powstania herbu nie jest znana, a jego obecny wygląd ustanowiony został 14 września 1990 roku, na mocy uchwały Rady Miejskiej w Szydłowcu.
Herb Szydłowca przedstawia srebrne godła z herbów Szreniawa[1] oraz Odrowąż na czerwonym tle, obramowanym złotą bordiurą. Godła herbu miejsko-gminnego umieszczone są w herbie powiatu szydłowieckiego, na fladze i na sztandarze Szydłowca.
Spis treści |
W polu czerwonym ze złotą bordiurą z prawej biała strzała grotem w górę, rozdarta dołem w wąs, z lewej tej samej barwy krzywaśń.
Urzędowy wzór herbu umieszcza go na tarczy wzorowanej na XVI-wiecznych miniaturach Stanisława Samostrzelnika, zbliżonej do kształtu XV – tarczy szwajcarskiej.
Kolory biały i żółty w heraldyce stanowią zazwyczaj symulację metali: srebra i złota, jednak w urzędowym opisie herbu barwa godeł jest określona jako biała. Barwa biała, nie będąca odpowiednikiem srebra pojawia się w heraldyce niezmiernie rzadko, dlatego nie jest jasne, czy w przypadku herbu Szydłowca jest to rzeczywista intencja projektantów herbu, czy wynik nieznajomości heraldycznych reguł. W niektórych źródłach kolor godła herbu Odrowąż jest określany również jako biały, a nie srebrny[2], barwa godła z herbu Szreniawa jest zazwyczaj określana w herbarzach jako srebrna. Kolor bordiury w opisie został pominięty, dlatego należy sądzić, że barwa żółta jest zgodnie z regułami odpowiednikiem złota.
Często przedstawiany jest również uroczysty herb miasta. Różni się tym, że do tarczy dodane są późnorenesansowe labry w kolorach żółtym na wierzchu oraz pomarańczowym i brązowym na podbiciu. Wersja ta jest nieoficjalna i niepotwierdzona prawnie, choć chętnie używana przez Urząd Miasta. W dodatku przedstawienie to nie jest zgodne z zasadami heraldycznymi, ponieważ kolory labrów nie są analogiczne do barw zawartych na tarczy.
Symbolika herbu Szydłowca jest dla współczesnego odbiorcy niejasna. Podobne kłopoty z odczytaniem jego genezy mają również historycy. Symbolika w tym przypadku posiada kilka wariantów, które się nie wykluczają.
Złożenie dwóch godeł szlacheckich w jednym herbie miasta odczytywane jest jako burzliwość dziejów osady oraz jego różnorodność. Przejawia się to nie tyle wojnami prowadzonymi w jej pobliżu, ale częstej zmianie właścicieli. Właścicielami Szydłowca byli kolejno: Odrowążowie, Szydłowieccy, Radziwiłłowie i Anna z Zamoyskich Sapieżyna.
Godło określane jako krzywaśń, ma rodowód rycerski i występuje w średniowiecznych herbach Drużyna oraz Szreniawa, gdzie dodatkowo umieszczano na niej krzyżyk. Krzywaśń symbolizuje kilka motywów, dla których właściciele wybrali to godło:
Jedynym aspektem symbolicznym tego godła jest przedstawienie i zarazem uhonorowanie rodu Odrowążów i ich następców Szydłowieckich jako właścicieli i największych dobrodziei miasta. Odrowążowie mieli ziemię szydłowiecką w posiadaniu od XII wieku, przechodziła ona przez różne gałęzie tego rodu (Chlewiccy) przeradzając się w gałąź Szydłowieckich, którzy również pieczętowali się herbem Odrowąż. Szereg przedstawień herbu Szydłowieckich, znajduje się w ilustracjach cystersa mogilskiego Stanisława Samostrzelnika, miniaturzysty renesansowego.
Kolor czerwony symbolizuje wspaniałomyślność, miłość i siłę duchową, pochodzi on z tła herbu Odrowąż. Białe godła oznaczają czystość, niewinność i prawdę, również zaczerpnięte są z barw Odrowążów. Natomiast kolor złoty (żółty) bordiury symbolizuje wiarę, mądrość, stałość i chwałę. Bordiura jest on uproszczeniem barokowego kartusza i żółtej bordiury używanej przez Mikołaja Szydłowieckiego.
Wzór herbu i jego funkcje reguluje Uchwała Nr 23/V/90 Rady Miejskiej w Szydłowcu z dnia 14 września 1990 roku "w sprawie ustalenia herbu miasta Szydłowca".
| „ |
1. Ustala się herb miasta Szydłowca: na prostokątnej tarczy, na czerwonym tle znaki koloru białego – z lewej[4] strony wizerunek herbu Odrowąż, z prawej strony znak przedstawiający odwrócone, duże S; 2. Projekt herbu stanowi załącznik do niniejszej uchwały. |
” |
Herb miasta jako symbol miasta i gminy ostatecznie zatwierdza Statut Gminy Szydłowiec. Wzór herbu zatwierdzony został w 1999 r. i umieszczony w tymże statucie, który mówi:
| „ |
Gmina posiada herb, którego wzór uwidoczniono w załączniku Nr 2 do Statutu. |
” |
Historia herbu miasta Szydłowca wiąże się w sposób nierozerwalny z jego pieczęcią, która jest dla współczesnych źródłem, ukazującym przeszłość heraldyczną Szydłowca. Herb na przestrzeni czasu zmieniał się w zależności od władzy miejskiej, jednak zawsze znajdowało się w nim godło określane jako krzywaśń.
Geneza herbu Szydłowca wiąże się z nadaniem osadzie praw miejskich. Herb był konsekwencją zorganizowania gminy miejskiej opartej na rozwiązaniach prawa niemieckiego, stosowanych w Polsce począwszy od XIII w. U podstaw założeń tego modelu ustrojowego było powołanie dokumentującej czynności prawne kancelarii miejskiej. W jej dyspozycji znalazł się naczelny atrybut autonomii miasta – pieczęć z wyobrażonym na niej jego herbem. Według norm prawa miejskiego pieczęć miała być nadawana miastu za zgodą jego pana, w przeciwnym bowiem wypadku nie miała ona pełnej mocy prawnej. Lokację miasta od zorganizowania kancelarii i sprawienia pieczęci miasta z jego herbem dzieliły niekiedy długie dekady. Było tak zapewne również w wypadku Szydłowca.
Najstarsza ze znanych ksiąg miejskich, rozpoczyna się w 1584 roku. Pieczęć miejska jednak jest o kilkadziesiąt lat starsza od pozostałości aktowej kancelarii Szydłowca. Odcisk pieczęci spotykamy przy dokumencie z 6 listopada 1566 roku – lecz wykonanie na podstawie cech stylowych, przesunąć można na II ćwierć XVI wieku. Wtedy najpóźniej wykształciła się kancelaria miejska. Pieczęć cechuje najwyższy poziom ówczesnej sztuki rytowniczej. Zaopatrzona jest w legendę napieczętną oraz herb miasta. W otoku okrągłego stempla pieczętnego widnieje łaciński napis: SIGILLUM CIVITATIS SCHIDLOVECENSIS (pieczęć miasta Szydłowca). Umieszczony w centralnej części herb miasta przedstawia godło krzywaśń, upodobnione do odwróconej litery "S", umieszczone w renesansowej tarczy[5].
Władzie miejskie Szydłowca posługiwały się własnym herbem do końca XVIII wieku. Oprócz odcisku renesansowej pieczęci zachowała się druga – oryginalny stempel miejski. Tłok. pieczęci Szydłowca, przechowywany w Muzeum Narodowym w Krakowie, sporządzony został w XVII wieku. Jest większy od pieczęci poprzedniej, jego średnica wynosi 43 mm. Legenda otokowa została powtórzona za poprzednią pieczęcią, odzwierciedlono również godło herbowe. Umieszczone zostało, zgodnie ze sztuką heraldyczną XVII i XVIII wieku, w owalnej tarczy umieszczonej w barokowym kartuszu. Nad tarczą herbową umieszczona została, dzieląca napis na dwie części, mitra książęca[6]. Udostojnienie herbu Szydłowca poprzez nakrycie go książęcą koroną odbyło się w nawiązaniu do książęcego tytułu ówczesnych posiadaczy miasta – Radziwiłłów. Była to jedyna zmiana, jaką można odnotować w herbie przedrozbiorowego Szydłowca. Na podstawie tej pieczęci, w 1990 roku opracowany został projekt uroczystego herbu Szydłowca, autorstwa heraldyka ks. Pawła Dudzińskiego.
Zachowały się także dokumenty miasta Szydłowca opieczętowane odciskami tej pieczęci. Widnieje ona przy dokumencie rady miejskiej wystawionym 3 stycznia 1778 roku. Użyto jej również 1 maja 1789 roku.
Dzieje pieczęci Szydłowca z jej własnym herbem przerwane zostały w latach istnienia Księstwa Warszawskiego, którego władze nakazały miastom posługiwanie się pieczęcią z herbem państwowym. Po upadku Księstwa Warszawskiego Szydłowiec znalazł się w zaborze rosyjskim, gdzie miastom polskim w rezultacie polityki rosyjskiej nie pozwalano umieszczać herbów na własnych pieczęciach. Przeprowadzona w latach czterdziestych XIX wieku akcja ustalania herbów miast Królestwa Polskiego nie zakończyła się ich zatwierdzeniem przez cara. Przy ustalaniu herbu Szydłowca, być może w rezultacie złego odczytania pieczęci miasta z XVIII wieku, w 1846 roku powstał projekt przewidujący umieszczenie obok krzywaśni dwóch szabel.
Zapewne w rezultacie kolejnych akcji ustalania herbów miast Nadwiślańskiego Kraju pojawiła się następna wersja herbu Szydłowca, z tą odmianą, że w miejscu szabel do historycznego herbu dodana została wieża oraz godło herbowe Odrowąża. Nowy herb był w użyciu do końca zaborów, w II Rzeczypospolitej oraz w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, był to jednak herb nieoficjalny i niezatwierdzony przez żaden urząd. Herb przystrajany był często barokowym kartuszem, a godła były zniekształcone – wydłużony Odrowąż, krzywaśń przypominająca załagodzoną literę "Z" oraz wieża z jednym oknem, symbolizująca zamek w Szydłowcu. Wizerunki tego herbu można oglądać na froncie wieży ratuszowej, w kruchcie kościoła farnego oraz na witaczach przy południowej i północnej granicy miasta.
Próba przywrócenia Polsce symboliki samorządowej podjęta została po odzyskaniu niepodległości. Najpierw, pod kontrolą władz państwowych w okresie II Rzeczypospolitej. Wtedy to nie udało się przywrócić bądź nadać miastu herbu. W 1990 odbył się konkurs na herb Szydłowca, w którym znalazły się trzy propozycje herbu Szydłowca:
Rada Miejska wybrała herbem Szydłowca trzecią propozycję uzasadniając swój wybór oryginalnością herbu (żadne miasto w Polsce nie posiada takiego herbu), dostojnością (składa się z dwóch godeł i posiada bordiurę) oraz chęcią uhonorowania zasług Odrowążów i Szydłowieckich dla miasta. Współczesny herb Szydłowca umieszczony jest w herbie księdza biskupa Wacława Depy, który pochodzi z Szydłowca.
Po przywróceniu autentycznego samorządu terytorialnego w 1990 roku, proces nadawania miastom herbów toczy się w sposób żywiołowy, często z oderwaniem od wielowiekowego dziedzictwa heraldyki polskiej i przy niedostatecznych regulacjach prawnych.
Obecny herb Szydłowca został ustanowiony 14 września 1990 roku, w tym czasie nie istniała jeszcze Komisja Heraldyczna, działająca przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. W 1999 powstała wyżej wymieniona komisja, która zaskarżyła do ministerstwa herb Szydłowca, jako niezgodny z zasadami heraldyki polskiej. Herb ten jest jednak ważny i legalny, bowiem posiada moc prawną (uchwała o ustanowieniu herbu miasta Szydłowca). Motywem zaskarżenia były trzy błędy występujące w herbie:
Dwa pierwsze zarzuty Komisji Heraldycznej nie mają uzasadnienia w tradycji polskiej heraldyki. Dwa, lub więcej godeł umieszczonych w jednym polu jest szczególnie częste w polskich herbach, natomiast kształt tarczy nawiązuje do historycznych przedstawień herbu rodu Szydłowieckich. Trzeci zarzut, dotyczący bordiury, jest o tyle słuszny, że rzeczywiście jest ona rzadka w rdzennie polskich herbach, jest natomiast znaną figurą heraldyczną w heraldyce europejskiej. Wraz z opracowaniem poprawnego wzorca herbu możliwe jest przywrócenie Szydłowcowi pieczęci samorządowej z własnym herbem oraz ustanowienie flagi.
|
|||||
|
|||||||||||||||||||||||
|
||||||||||
