Tworzenie książki (wyłącz)
 Dodaj tę stronę do książki Pokaż książkę (0 stron) Proponowane strony

Ernő Jendrassik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
To jest dobry artykuł
Ernő Jendrássik
Ernő Jendrássik
Data i miejsce urodzenia 7 czerwca 1858
Koloszwar
Data i miejsce śmierci 21 grudnia 1921
Budapeszt
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Ernő Jendrassik w Wikicytatach

Ernő Jendrássik (Ernst Jendrassik, ur. 7 czerwca 1858 w Koloszwarze, zm. 21 grudnia 1921 w Budapeszcie) – węgierski lekarz neurolog, pamiętany za prace nad odruchami. Opisany przez niego manewr ułatwiający wywołanie odruchu kolanowego do dziś znany jest jako manewr Jendrassika.

Spis treści

[edytuj] Życiorys

Urodził się w Koloszwarze (dziś Kluż-Napoka) w Siedmiogrodzie. Jego ojcem był Jenő Jendrassik, znany lekarz i profesor fizjologii. Ernő ukończył studia medyczne na Uniwersytecie w Budapeszcie w 1880 roku i rozpoczął pracę w Klinice Medycyny Wewnętrznej. Jego pierwsza praca, zatytułowana Beiträge zur Lehre von den Sehnenreflexen, została opublikowana w 1883 i przysporzyła Jendrassikowi uznanie w kraju i za granicą. Dzięki niej dostał możliwość podróży po Europie i odwiedzenia wszystkich ważniejszych neurologicznych klinik, w Wiedniu, Monachium, Lipsku i Paryżu, gdzie przez sześć miesięcy 1884 roku pracował z Jeanem-Martinem Charcotem[1].

Od 1894 roku Jendrassik pracował na oddziele neurologicznym w 2. Klinice Medycyny Wewnętrznej, przekształconym w 1902 roku w samodzielną Klinikę Neurologiczną. W 1908 roku zastąpił Frigyesa Korányiego na stanowisku dyrektora i ordynatora 1. Kliniki Medycyny Wewnętrznej, na którym pozostał przez następne 13 lat. Tam zorganizował od razu osobny oddział i ambulatorium neurologiczne. Zajmował się nie tylko neurologią i medycyną wewnętrzną ale też psychiatrią, mimo że w tym czasie na Węgrzech psychiatria była oddzielnie wykładana i nauczana.

Węgierska Akademia Nauk wybrała Jendrassika w 1898 roku na członka korespondenta, a w 1918 roku został jej członkiem rzeczywistym. Należał do Société anatomique w Paryżu. Zmarł 21 grudnia 1921 roku w Budapeszcie.

W 1922 roku, rok po śmierci Jendassika, Károly Schaffer stwierdził, że „z uzasadnioną dumą, możemy go nazwać węgierskim Charcotem”. Uniwersytet Semmelweisa w 1960 roku ustanowił medal Ernő Jendrassika przyznawany co roku autorowi najwybitniejszej publikacji naukowej[1].

Jendrassikowi poświęcono szereg artykułów biograficznych i wspomnieniowych, większość w języku węgierskim[2][3][4][5][6][7][8], także w niemieckim[9] i angielskim[1].

Grób Jenő i Ernő Jendrassików w Budapeszcie

[edytuj] Dorobek naukowy

Ilustracja z pracy Jendrassika z 1896 roku przedstawiająca połączenia nerwów V i VII oraz przebieg włókien współczulnych (czarne), ruchowych (białe), czuciowych (kropkowane)[10]

Jendrassik opublikował 123 prace w węgierskich i zagranicznych czasopismach, z których 23% poświęconych było medycynie wewnętrznej, 44% neurologii, a 14% psychiatrii[1]. Zajmował się również filozofią, psychologią i psychiatrią sądową. Doniosłe były jego badania nad neurologią ruchu: rozpatrywał czynność mięśnia nie w związku z jego rzeczywistą lokalizacją, ale miejscem przyczepu (np. mięsień podłopatkowy i nadgrzebieniowy zaangażowane są w ruch dalszego odcinka ręki, mimo że są od niego oddalone)[1]. Przez niemal 20 lat kariery naukowej badał odruchy, począwszy od uznanej pracy z 1882 roku. Jendrassik wyróżnił trzy grupy odruchów:

Jendrassik między 1887 a 1892 rokiem prowadził intensywne badania nad popularną wówczas hipnozą. Na Węgrzech wczesne badania nad hipnotyzmem z psychiatrycznego punktu widzenia przeprowadzali Károly Laufenauer i jego młody asystent Károly Schaffer w klinice Wydziału Zdrowia i Patologii Psychicznej budapeszteńskiego Wydziału Medycyny. Jendrassik swoje badania prowadził w Klinice Chorób Wewnętrznych. Poza hipnozą badał też inne zjawiska fizjologiczne, najwięcej zainteresowania poświęcając jednak potędze sugestii, wolnej woli i sądowym implikacjom hipnozy. We wrześniu 1894 roku całą Europę obiegła wiadomość o spowodowanej hipnozą śmierci młodej pacjentki Franza Neukomma podczas jednego z popularnych publicznych seansów hipnotycznych[12]. Jendrassik przeprowadził szereg eksperymentów behawioralnych mających dowieść zupełnego braku wolnej woli u zahipnotyzowanych pacjentów. Opisał m.in. doświadczenie jakiemu poddał swoją pacjentkę Ilmę, która za sprawą hipnozy myślała że jest psem, chodziła na czterech kończynach i szczekała. Innego pacjenta Jendrassik poczęstował surowym ziemniakiem, przekonując go że karmi go pieczonym udkiem kurczaka. Pacjent zjadł ziemniaka „z wielkim apetytem”[13]. Inni jeszcze zahipnotyzowani pacjenci pili ocet przekonani, że jest to wyśmienity tokaj. W końcu, Ilma na sugestię Jendrassika skłonna była bez wahania pisać listy miłosne do lekarza, który miał rzekomo zabić jej ojca. W innym eksperymencie próbowała zabić rolką papieru jednego z lekarzy, również poddana odpowiedniej sugestii. Konkludując, Jendrassik uznał, że osoba w stanie hipnozy nie dysponuje żadną wolną wolą i stąd wszystkie jej działania są efektem narzuconej woli hipnotyzera. W kontekście przypadku Elli, pacjentki Neukomma, przemawiałoby to za jego winą[12].

Jendrassik badał też dziedziczne schorzenia układu nerwowego. Opisał w szczegółach 25 członków 14 dotkniętych nimi rodzin[14][15], przebadanych następnie neuropatologicznie przez Károlya Schaffera. Jendrassik napisał rozdział o neurologicznych chorobach genetycznych do podręcznika neurologii pod redakcją Maxa Lewandowsky'ego[16].

Na polu medycyny wewnętrznej osiągnięciem Jendrassika było odkrycie diuretycznych własności kalomelu, i opracowanie optymalnej dawki redukującej niepożądane działanie przeczyszczające związku[17][18]. Napisał też prace z dziedziny neuroanatomii, między innymi zaproponował, że włókna czuciowe dla gruczołu łzowego odchodzą od nerwu Widiusza (gałąź nerwu VII) do nerwu V w okolicy zwoju skrzydłowo-podniebiennego[19]. W latach I wojny światowej zajmował się psychozą wojenną, zauważając jej odpowiednik także u cywili. "Wśród tych ludzi, którzy nie ucierpieli w żadnym stopniu od fizycznych urazów, widziałem zupełnie typowe przypadki astazji, tików, skurczy [...] prawdziwy odpowiednik psychozy u żołnierzy[20].

Jako psychiatra Jendrassik dał się zapamiętać jako nieprzejednany wróg psychoanalizy. W sporządzonej na prośbę ministra Zsigmonda Kunfi opinii stwierdził, że psychoanaliza nie jest nauką, „szerzy niemoralność i pornografię”[21]. W podręczniku interny Jendrassik określił ją ponownie jako zamaskowaną pornografię (getarnte Pornographie) i dalej:

Według tej nauki, histeria jest jedynie następstwem doznanych urazów na tle seksualnym (lub tylko psychicznych) w najwcześniejszym dzieciństwie, i proponuje psychoanalizę jako metodę jej leczenia. Ta składa się z trwających tygodniami prywatnych rozmów, podczas których lekarz zadaje pacjentowi nietaktowne, dręczące i nieprzyzwoite pytania. Tak długo jak ci uczeni piszą tylko senniki (a robią to!) nie powinniśmy sprawy brać na poważnie, jednak metoda ta stanowi dla młodych dziewcząt duże zagrożenie [22]

Jendrassik był zainteresowany organizacją opieki zdrowotnej w swoim kraju i brał czynny udział w jej rozwoju. Korespondował m. in. z Pierre'em Marie chcąc poznać od niego organizację służby zdrowia we Francji. W liście z 6 stycznia 1893 roku (cytowanym przez Pásztora) Marie odpowiedział Jendrassikowi, że we Francji szpitale podlegają lokalnym samorządom, a ośrodki dla psychicznie chorych i sierocińce bezpośrednio władzom centralnym. Paryż jest wyjątkiem, gdzie skomplikowane zależności (Assistance Publique) rządzą finansowaniem instytucji zdrowia publicznego[1]. Marie i Jendrassik korespondowali dłużej, a w zachowanych listach znajduje się np. pytanie Mariego o praktyczne wskazówki dotyczące planowanej przez Charcota i jego żonę podróży do Konstantynopolu statkiem przez Dunaj. W 1893 roku Marie dzielił się z Jendrassikiem pomysłem założenia wraz z przyjacielem Édouardem Brissaudem nowego czasopisma, „Revue Neurologique”.

[edytuj] Lista prac

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Pásztor E. Ernő Jendrassik (1858–1921). „Journal of Neurology”. 251 (3), s. 366-367, 2004. doi:10.1007/s00415-004-0394-3. PMID 15015025. 
  2. ↑ Herzog F. Megemlékezés Jendrassik Ernőről (Tanévnyitó előadás). Orvosi Hetilap 80 (1936), ss. 955-958
  3. ↑ [100th Anniversary of the birth of Ernö Jendrassik]. „Orvosi Hetilap”. 99 (8-9), s. 304-306, 1958. PMID 13553388. 
  4. ↑ Környey I. Jendrássik Ernó emlékének, 1858. VI. 7. Kolozsvár - 1921. XII. 21. Budapest. „Ideggyógyászati Szemle”. 11 (3), s. 59-60, 1959. PMID 13586872. 
  5. ↑ Ángyán J. Jendrássik Ernő emlékezete. „Orvosi Hetilap”. 99 (51), s. 1769-1777, 1958. PMID 13623223. 
  6. ↑ Regöly-Mérei G. Jendrassik Ernő helye a belorvostan hazai történelmében. Orvosi Hetilap 112, 50, ss. 3017-3019, 1971
  7. ↑ Bugár-Mészáros K. Jendrássik Ernö (1858-1921). „Orvosi Hetilap”. 120 (46), s. 2814-2819, 1979. PMID 395484. 
  8. ↑ Czeizel E. A heredodegeneratios tan történeti értékelése. I. Jendrassik Ernö. „Orvosi Hetilap”. 120 (12), s. 722-725, 1979. PMID 431935. 
  9. ↑ Kenez J. In memoriam: Erno Jendrassik. „Medizinische Klinik”. 54, s. 1698, 1960. PMID 13856011. 
  10. ↑ Jendrassik E. Allgemeine Betrachtungen über das Wesen und die Function des vegetativen Nervensystems v Graefes Arch Ophthal (Separatabr), 145, 427-457, 1896 DOI:10.1007/BF01969894
  11. ↑ Jendrássik E. Zur Untersuchungsmethode des Kniephänomens. Neurol Zentralbl. 4, 412–415. 1885.
  12. ↑ 12,0 12,1 Lafferton E. Death by hypnosis: an 1894 Hungarian case and its European reverberations. „Endeavour”. 30. 2, s. 65-70, 2006. doi:10.1016/j.endeavour.2006.04.005. PMID 16712932. 
  13. ↑ Jendrássik E. 1888: A suggestióról. Orvosi Hetilap 23. 746–749, 781–785.
  14. ↑ Jendrassik E. Beiträge zur Kenntniss der hereditären Krankheiten (Mit 33 Abbildungen). „Dtsch Z Nervenheilk”. 22, s. 444–499, 1902.  DOI:10.1007/BF01669235
  15. ↑ Die hereditären Krankheiten. W: Jendrassik E: Handbuch der Neurologie. Lewandowsky L (red.). Berlin: Springer, 1911. 
  16. ↑ Jendrassik E. Die hereditären Krankheiten. [w:] Handbuch der Neurologie. Lewandowsky L (red.). Berlin: Springer, 1911.
  17. ↑ Jendrassik E. Pestk med-chir Presse, , 1890
  18. ↑ Jendrássik E. Das Calomel als Diureticum. Deutsch Arch f klin Med, 1885-1886, 38, 499-524.
  19. ↑ Jendrássik E. (1894). Sur le rôle du nerf facial dans la sécrétion des larmes. Rev neurol, 7, 186-192.
  20. ↑ Jendrassik E. Einige Bemerkungen zur Kriegsneurose. Neurologisches Zentralblatt 35, 498, 1916
  21. ↑ Ferenczi's Turn in Psychoanalysis. W: Peter Rudnytsky, Antal Bokay, Patrizia Giampieri-Deutsch: Psychoanalysis. NYU Press, 2000, s. 53. ISBN 0814775454. 
  22. ↑ Martin Weimer: Psychoanalytische Tugenden: Pastoralpsychologie in Seelsorge Ferenchi. Vandenhoeck & Ruprecht, 2001, s. 53. ISBN 3525623658. 
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ernő_Jendrassik&oldid=31172950”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach