Chełmska diecezja unicka – dawna diecezja unicka, istniejąca w latach 1596 – 1875, z siedzibą w Chełmie.
Prawosławny biskup chełmski (od 1585), Dionizy Zbirujski, był zwolennikiem połączenia z Rzymem, przy zachowaniu obrządku wschodniego. Na synodzie w Brześciu w roku 1595, biskupi metropolii kijowskiej uchwalili Artykuły do zjednoczenia z Kościołem rzymskim. W roku 1596, po uzgodnieniu warunków z królem Zygmuntem III Wazą i zgodzie papieża, na ponownym synodzie w Brześciu, sześciu biskupów, w tym chełmski, uznało zwierzchność Rzymu.
Część duchownych i wyznawców prawosławia na terenie diecezji chełmskiej nie uznała unii i próbowała zorganizować na nowo prawosławną hierarchię. W 1621 roku patriarcha jerozolimski Teofanes III konsekrował prawosławnego biskupa chełmskiego, Paisjusza. W 1650 roku, na mocy ugody zborowskiej z Bohdanem Chmielnickim, król Jan Kazimierz przekazał diecezję prawosławnym, a w 1651 ponownie uznał prawa unitów. Konflikty z prawosławnymi mieszczanami chełmskimi zdarzały się jeszcze do roku 1678. Prawosławne bractwo lubelskie przystąpiło do unii w roku 1695, a bractwo zamojskie – w roku 1706.
Chełmska diecezja unicka została siłowo zlikwidowana przez władze carskie w 1875, w ramach represji po powstaniu styczniowym i akcji rusyfikacyjnej.
-
[edytuj] Katalog biskupów
Biskupi pomocniczy
[edytuj] Bibliografia
- Bender R., Angielskie źródła do dziejów unii w Lubelskiem i na Podlasiu w XIX w., „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne”, (1967), z.15, s.245-248.
- Bojarski J.P., Czasy Nerona w XIX wieku pod rządem moskiewskim czyli ostatnie chwile Unii w Dyecezji chełmskiej, Lwów 1887.
- Dylagowa H., Dzieje unii brzeskiej, Warszawa-Olsztyn 1996.
- Dylągowa H., Unia brzeska i unici w Królestwie Polskim, Warszawa 1989.
- Jak z Unitami obchodzą się w Rosji ? Korespondencja dyplomatyczna przedłożona w Izbie niższej angielskiej z polecenia królowej a w odpowiedzi na adres z dnia 5 marca 1877 r., Kraków 1877.
- Kielak D., Sprawa unicka w utworach Stefana Żeromskiego i Władysława Reymonta, w: Martyrologia Unitów Podlaskich w świetle najnowszych badań naukowych. Unici Podlascy, t.1, Siedlce 1996.
- Kołbuk W., Przechodzenie unitów na obrządek łaciński w diecezji chełmskiej w XIX wieku, w: Dzieło chrystianizacji Rusi Kijowskiej, red. J. Łużny, Lublin 1988, s.209-220.
- Kołbuk W., Unia kościelna w Królestwie Polskim w XIX w., W: Polska - Ukraina 1000 lat sąsiedztwa, red. S. Stępień, t.2, s.131-139.
- Kossowski A., Z dziejów Unii Kościelnej na terenie b. diecezji chełmskiej w latach 1851-1866, Lublin 1938.
- Krzywdy Kościoła polskiego pod berłem rosyjskim. Urzędowe dokumenty Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej tyczące się prześladowań katolików Polsce i w Rosji i zerwania stosunków dyplomatycznych z rosyjskim, Lwów 1878.
- Lewandowski J., Likwidacja obrządku grecko-katolickiego w Królestwie polskim w latach 1864-75, "Annales UMCS" (1966), sec. F, z.21, s.216-242.
- Lewandowski J., Na pograniczu. Polityka władz państwowych wobec unitów Podlasia i Chełmszczyzny 1772-1875, Lublin 1996.
- Likowski E., Dzieje Kościoła unickiego na Litwie i Rusi uważane głównie ze względu na przyczyny jego upadku, wyd.2, Warszawa 1906, t.2.
- Skowronek J., Podstawowe aspekty unii w świadectwach zachodnich (na podstawie relacji posła francuskiego w Warszawie), w: Unia Brzeska. Geneza, dzieje i konsekwencje w kulturze narodów słowiańskich, pod. red. R. Łużnego, F. Ziejki, Kraków 1994.
- Zbrożek P., Historia ucisku Kościoła greckokatolickiego przez Moskali w diecezji chełmskiej, Lwów 1874.
[edytuj] Zobacz też
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
