Brachygrafia

Brachygrafia – jedna z nauk pomocniczych historii, będąca działem paleografii. Zajmuje się badaniem i rozszyfrowywaniem skrótów. Bardzo istotna dla historyków mediewistów (w średniowiecznej łacinie i grece bardzo często używano skrótów w piśmie).

Łaciński system skrótów dzieli się na:

• abbreviatio per suspensionem (suspensja) – skracanie przez ucięcie części wyrazu i pozostawieniu tylko początkowej części;
• abbreviatio per contractionem (kontrakcja) – skracanie przez ściągniecie, usunięciu ulega środkowa część wyrazu, pozostaje początek i koniec wyrazu, czasem także jakaś środkowa litera;
• abbreviatio per signum abbreviationis – zastępowanie sylab specjalnymi znakami.

Starożytność posługiwała się przede wszystkim suspensją, kontrakcja występuje rzadko, przy skrótach prawniczych (notae iuris). Natomiast w średniowieczu najpopularniejszą metodą skracania była kontrakcja.

Najważniejszym dziełem w zakresie skrótów używanych w pismach łacińskich jest A. Cappellego Dizionario di abbreviature latini ed italiani, wydany w Mediolanie w 1912. Link do kopii w internecie.

Skróty w łacinie

• A. :Anno (roku)
• A.C. :Anno Currente (w roku bieżącym)
• A.Ch.N. :Ante Christum Natum (przed narodzinami Chrystusa)
• A.D. :Anno Domini (roku pańskiego)
• A.M. :Ante Meridiem (przed południem)
• A.M.D.G. :Ad Maiorem Dei Gloriam (ku większej chwale Bożej)
• A.U.C. :Ab Urbe Condita (od założenia Miasta - czyli Rzymu)
• B. :Beatus (Błogosławiony)
• B.V.M. :Beata Virgo Maria (Błogosławiona Dziewica Maria)
• CA :Circa (około)
• CAP. :Caput (rozdział)
• COS. :Consule (za konsulatu ...)
• COSS. :Consulibus (za konsulatu konsulów ...)
• C.T. :Cum Tempore (z dopuszczalnym czasem spóźnienia się)
• CV :Curriculum Vitae (życiorys)
• D. :Denarius (denar)
• DEL. :Deletum (zniszczone, zepsute)
• DEL. :Delineavit (narysował)
• D.O.M. :Deo Optimo Maximo (Bogu największemu i najwyższemu)
• DR Med. :Doctor Medicinae (doktor medycyny)
• DR Phil. :Doctor Philosophiae (doktor filozofii)
• D.V. :Deo Volente (z wolą boską)
• E.G. :Exempli Gratia (na przykład)
• EP. :Episcopus (biskup)
• E.S.P. :Et Sic Porro (i tak dalej)
• ETC. :Et Cetera (i tak dalej)
• ET SEQ. :Et Sequentes (i następni)
• EXC. :Excussit (wygrawerował, odlał)
• F. :Fecit (wykonał)
• F. :Femininum (rodzaj żeński)
• F. :Fiat (niech się stanie)
• HIST. :Historicus (historyk, historyczny)
• H.S.T. :Hic Sepultus Est (został tu pochowany)
• H.T. : Hoc Tempore (w tym czasie)
• IB. :IBID. - Ibidem (tamże)
• ID. :Idem (ten sam)
• I.A.:Inter alia (między innymi)
• I.E. :Id Est (to jest)
• IHS : (skrót pochodzenia łacińskiego) IHS = Iesus Hominem Salvator-Jezus Zbawiciel Człowieka wprowadzony przez Świętego Bernardyna ze Sieny
• I.N.C. :In Nomine Christi (w imię Chrystusa)
• I.N.D. :In Nomine Dei (w imię Boga)
• I.N.R.I. :Iesus Nasarenus Rex Iudaeorum (Jezus Nazareński, król żydowski)
• INV. :Invenit (wynalazł, wykrył)
• I.O.M. :Iovi Optimo Maximo (Jowiszowi największemu)
• I.Q. :Idem Quod (to samo, co)
• IT. :Item (także)
• I.U.D. :Iuris Utriusque Doctor (doktor obojga praw, tj. cywilnego i kanonicznego)
• L. :Liber (księga)
• L. :Libra (funt)
• LAC. :Lacuna (luka, brak)
• L.B.S. :Lectori Benevolo Salutem (pozdrowienia dla życzliwego czytelnika)
• L.C. :Liber Citatus (księga cytowana)
• L.C. :Loco Citato (w miejscu cytowanym)
• LIM. :Limes (granica)
• L.L.D. :Legum Doctor (doktor praw)
• L.L.M. :Legum Magister (magister praw)
• LOQ. :Loquitur (mówi)
• L.S. :Lectori Salutem (pozdrowienia dla czytelnika)
• M. :Mense (w miesiącu...)
• M.A. :Magister Artium (stopień akademicki)
• MARG. :Margo (margines)
• M.D. :Medicinae Doctor (doktor medycyny)
• M.D.S. :Misce, Da, Signa (zmieszaj, wydaj, oznacz)
• MEM. :Memento (pamiętaj)
• MM :Manu (ręcznie)
• MPP :M.Pr. - Manu Propria (własną ręką)
• N.B. :Nota Bene! (zwróć uwagę)
• NE. CON. :Nemine Contradicente (wobec braku sprzeciwu)
• NEM. DIS. :Nemine Dissentiente (wobec braku sprzeciwu)
• N.L :Non Liquet (nie jest jasne)
• N.N. :Nomen Nescio (niewiadomego imienia)
• N.N. :Non Notus (nieznany)
• O.A.M.D.G. :Omnia Ad Maiorem Dei Gloriam (wszystko dla większej chwały Bożej)
• OB. :Obit (zmarł)
• OB.S.P. :Obit sine Prole (zmarł bezpotomnie)
• OFF. :Offusum (niejasne, rozlane)
• OM. :Omittit (pomija)
• OP. CIT. :Opere Citato (w dziele cytowanym)
• O.S.C. :Opus Super Cetera (dzieło ponad inne)
• P.A. :Per Annum (rocznie)
• PINX. :Pinxit (namalował)
• P.M. :Pontifex Maximus (najwyższy kapłan)
• P.M. :Post Meridiem (po południu)
• P.M. :Post Mortem (po śmierci)
• P.M. :Pro Memoria (dla pamięci)
• PR.A. :Pro Anno (rocznie)
• PRAEF. :Praefatio (przedmowa)
• PROX. :Proximo (najbliżej)
• P.S. :Post Scriptum (dopisek)
• PXT. :Pinxit (namalował)
• Q.B.F.F.F.Q.S.P.R. :Quod Bonum, Felix, Faustum, Fortunatumque Sit Populo Romano (Oby to było dla szczęścia, dobra i pomyślności narodu rzymskiego)
• Q.E.D. :Quod Erat Demonstrandum (co było do udowodnienia)
• Q.L. :Quantum libet (do woli)
• Q.P. :Quantum Placet (ile się podoba)
• Q.S. :Quantum Satis (ile trzeba)
• Q.S. :Quantum Sufficit (ile wystarczy)
• Q.V. :Quantum Vis (ile chcesz)
• Ras. :Rasura (wyskrobanie, wygładzenie)
• R.(ET.I.) :Rex et Imperator (król i władca)
• R.I.P. :Requiescat In Pace (niech odpoczywa w pokoju)
• S. :Saeculum (wiek)
• S. :Sanctus (święty)
• S.A. :Sine Anno (bez oznaczenia roku)
• S.C. :Senatus Consultum (postanowienie senatu)
• SC., SCULP. :Sculpsit (rzeźbił, rytował)
• S.D. :Salutem Dicit (pozdrawia)
• S.E.E.O. :Salvo Errore Et Omissione (z możliwością błędu i przeoczenia)
• S.O. :Sine Obligo (bez zobowiązań)
• S.P.D. :Salutem Plurimam Dicit (wielce pozdrawia)
• S.P.Q.R. :Senatus Populusque Romanus (Senat i Lud Rzymski)
• SQ. :Sequens (następny)
• SQQ. :Sequentes (następni)
• S.T. :Sine Tempore (ściśle punktualnie)
• S.T.P. :Sanctae Theologiae Professor (profesor świętej teologii)
• S.V. :Sub Voce (pod nazwą)
• SUP. :Supra (wyżej)
• U.I :Ut Infra (jak niżej)
• U.S. :Ut Supra (jak wyżej)
• V. :Versus (wiersz)
• V. :Versus (naprzeciw)
• V. :Vide (zobacz)
• V.S. :Veteris Stili (według starego stylu)
• V.S.Pl. :Verte Si Placet (odwróć proszę)

Zobacz też

• skrót