Bazylika archikatedralna św. Jana Chrzciciela w Warszawie

Archikatedra św. Jana Chrzciciela
archikatedra
571 z 1.07.1965
Fasada katedry św. Jana w Warszawie
Państwo	Polska
Miejscowość	Warszawa
Wyznanie	katolickie
Kościół	rzymskokatolicki
Wezwanie	św. Jana Chrzciciela
Historia Data powołania 1339 Data zakończenia budowy XIII/XIV w., 1390 Aktualne przeznaczenie archikatedra
Dane świątyni Świątynia • materiał bud. • pierwotnie drewno, potem cegła
Położenie na mapie Archikatedra św. Jana Chrzciciela
52°14′55″N 21°00′49″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Widok katedry przed 1939

Nawa główna archikatedry

Gotycki szczyt katedry

Archikatedra św. Jana Chrzciciela – katedra archidiecezji warszawskiej znajdująca się na Starym Mieście w Warszawie przy ul. Świętojańskiej 8. Jedna z najstarszych świątyń Warszawy.

Stanowi jedno z najważniejszych miejsc kultury i tradycji narodowej Polski. W jej murach wygłaszał kazania ksiądz Piotr Skarga, Władysław IV Waza zaprzysiągł swoje pacta conventa, tu miały miejsce śluby, koronacje 2 władców Polski, pogrzeby wielu osobistości oraz została zaprzysiężona Konstytucja 3 maja. Do dziś odbywają się w niej ważne uroczystości narodowe. Od 1994 jest także miejscem odbywania się Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej "Organy Archikatedry".

Historia

Pierwszą świątynią w tym miejscu była wybudowana na przełomie XIII i XIV wieku drewniana kaplica zamkowa, która w 1339 stała się kościołem parafialnym miasta (w 1390 staraniem księcia Janusza I Mazowieckiego powstała tu budowla murowana), a także miejscem pochówku książąt mazowieckich.

W 1406 kościół farny stał się kolegiatą (kapituła przybyła z Czerska), w 1798 po utworzeniu godności biskupa warszawskiego kolegiata otrzymała tytuł katedry, a w 1818 stała się archikatedrą.

W czasie stanu wojennego w Królestwie Polskim, 15 października 1861 wojska rosyjskie dowodzone przez wojskowego generał-gubernatora warszawskiego Aleksandra Daniłowicza Gerstenzweiga dokonały pacyfikacji ludności cywilnej zebranej tu dla uczczenia rocznicy śmierci Tadeusza Kościuszki. W wyniku tego kościół katolicki ogłosił 16 października zamknięcie wszystkich kościołów warszawskich.

Katedra była wielokrotnie przebudowywana, najczęściej w XIX wieku (neogotyk angielski). Kościół do XIX wieku stanowił przykład gotyku. Świątynia została niemal całkowicie zniszczona przez Niemców w 1944. Zrekonstruowano ją w latach 1948 – 1956 wzorując się na planach pierwotnego kościoła z XIV wieku. Powojenna fasada została zbudowana w tzw. gotyku nadwiślańskim i wzorowana była na fasadzie kościoła dominikanów pw. św. ap. Piotra i Pawła w Chełmnie.

W 1960 kościół otrzymał tytuł bazyliki.

Wnętrze

Bazylika posiada surowe i mroczne wnętrze ze sklepieniem gwiaździstym. W prezbiterium znajduje się ołtarz główny z obrazem MB Częstochowskiej oraz zrekonstruowane barokowe stalle. Na uwagę zasługują:

• renesansowy nagrobek ostatnich książąt mazowieckich – Stanisława i Janusza
• barokowa kaplica Baryczków z krucyfiksem z XVI wieku
• barokowa kaplica Literacka z relikwiami metropolity warszawskiego Świętego Zygmunta Szczęsnego Felińskiego
• klasycystyczny pomnik nagrobny Stanisława Małachowskiego, wykuty z białego marmuru, zaprojektowany przez Bertela Thorvaldsena
• mauzoleum prymasa Stefana Wyszyńskiego z 1990
• pomniki, popiersia i tablice ku czci znanych Polaków m.in. fragment pomnika Zygmunta Kazanowskiego, Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego, Wincentego Witosa, Stefana Starzyńskiego, Jana Pawła II oraz żołnierzy poległych w latach 1920, 1939, 1944.
• Witraże w oknach prezbiterium ze scenami z życia św. Jana Jerozolimskiego (Chrzciciela), witraże w oknach nawy południowej zawierające postacie z historii Polski oraz w oknach ściany zachodniej ze scenami z księgi Genezis i księgi Apokalipsy św. Jana. Witraże projektował i kartony wykonał Wacław Taranczewski.

Pochowani w katedrze

• marszałek nadworny koronny Adam Kazanowski
• król Stanisław August Poniatowski
• książę mazowiecki Stanisław
• książę mazowiecki Janusz III
• prezydent Gabriel Narutowicz
• prezydent Ignacy Mościcki
• premier Ignacy Jan Paderewski
• wódz naczelny gen. Kazimierz Sosnkowski
• arcybiskupi warszawscy
  • Szczepan Hołowczyc, prymas Królestwa Polskiego
  • Wojciech Skarszewski, prymas Królestwa Polskiego
  • Antoni Melchior Fijałkowski
  • Zygmunt Szczęsny Feliński
  • Wincenty Teofil Popiel
  • kard. August Hlond, prymas Polski
  • kard. Stefan Wyszyński, prymas Polski
• pisarz Henryk Sienkiewicz
• malarz Marcello Bacciarelli

Śluby królewskie w katedrze

• 12 września 1637 – Władysław IV Waza i Cecylia Renata
• 10 marca 1646 – Władysław IV Waza i Ludwika Maria Gonzaga
• 30 maja 1649 – Jan Kazimierz i Ludwika Maria Gonzaga
• 5 lipca 1665 – Jan III Sobieski i Maria Kazimiera d'Arquien

Koronacje w katedrze

• 13 września 1637 – Cecylia Renata (żona Władysława IV Wazy)
• 19 października 1670 – Eleonora Habsburg (żona Michała Korybuta Wiśniowieckiego)
• 4 października 1705 – Stanisław Leszczyński i Katarzyna Opalińska
• 25 listopada 1764 – Stanisław August Poniatowski

Tutaj 24 maja 1829 odbyła się uroczysta msza po koronacji Mikołaja I Romanowa na króla polskiego. Sam akt koronacji miał miejsce w Sali Senatorskiej na Zamku Królewskim.

Papieże w katedrze

• 28 października 1919 odbyła się tutaj uroczystość przyjęcia sakry biskupiej przez Achille Ratti, późniejszego papieża Piusa XI (1922-1939). Święcenia przyjął z rąk kardynała Aleksandra Kakowskiego, metropolity warszawskiego. Nuncjusz Ratti niejednokrotnie uczestniczył lub sam celebrował msze św. w tej świątyni.
• Warszawska archikatedra była pięciokrotnie odwiedzana przez papieża Jana Pawła II (1979, 1983, 1987, 1991, 1999) w czasie jego pontyfikatu oraz wielokrotnie wcześniej, gdy był biskupem i arcybiskupem.
• 25 maja 2006 wizytę w archikatedrze złożył papież Benedykt XVI, odbyło się wówczas spotkanie z klerem archidiecezji warszawskiej. Benedykt XVI jako Joseph Ratzinger był też obecny w tym miejscu w 1981, podczas pogrzebu metropolity warszawskiego, prymasa Stefana Wyszyńskiego.

Ciekawostki

Tablica pamiątkowa wraz z fragmentem gąsienicy

• W południowo-wschodnią ścianę katedry jest wmurowana pamiątka z powstania warszawskiego: fragment gąsienicy wraz z tabliczką pamiątkową z błędnym napisem "Gąsienica niemieckiego czołgu - miny "Goliat", który podczas powstania warszawskiego w 1944 r. zburzył część murów Katedry". Tak naprawdę znajdujący się tam fragment gąsienicy na pewno nie należał do miny Goliath, ale prawdopodobnie do cięższego pojazdu typu Borgward IV. Eksplozja jednego z takich pojazdów na pobliskiej ulicy Kilińskiego doprowadziła 13 sierpnia 1944 do śmierci kilkuset powstańców i cywilów.
• Od około 1951 roku do około roku 1971 dach katedry był pokryty czerwoną dachówką klasztorną, którą, mimo protestów prof. Zachwatowicza, wymieniono na dach miedziany.

Literatura

• Tadeusz Zagrodzki: Gotycka architektura katedry św. Jana w Warszawie. Warszawa: DiG, 2000, s. 82. ISBN 83-7181-163-2. 
• Michał Tomasz Wójciuk, Walki o archikatedrę św. Jana w Warszawie (21 – 28 sierpnia 1944 roku). Próba rekonstrukcji, „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, R. XI (LXII), Nr 4 (233), 2010, strony 243 - 262

Galeria

• 

  Kanonia nocą, teren dawnego cmentarza

• 

  Neogotycka fasada katedry ok. 1900

• 

  Sarkofag Kardynała Stefana Wyszyńskiego

• 

  Krypta polskich prezydentów (Gabriela Narutowicza, Ignacego Mościckiego i Stanisława Wojciechowskiego)

• 

  Ruiny wieży katedry od strony ul. Świętojańskiej w roku 1946

• 

  Ruiny prezbiterium w roku 1945

• 

  Wnętrze podziemi

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona internetowa Archikatedry Warszawskiej
• Katedra św. Jana na portalu sztuka.net
• Bazylika Archikatedralna pw. Męczeństwa Świętego Jana Chrzciciela na portalu Warszawikia