Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Armia Ludowa | |
| AL | |
 Orzełek Armii Ludowej |
|
| Państwo |  Polska |
| Historia | |
| Sformowanie | 6 stycznia 1942 |
| Rozformowanie | styczeń 1945 |
| Pierwszy dowódca | Marian Spychalski |
| Dane podstawowe | |
| Podporządkowanie | Krajowa Rada Narodowa |
| Liczebność | około 30 tys (lipiec 1944) (nie licząc tych na obszarach wyzwolonych) |
| Wojskowy budżet | |
| Kwota | b.d. |
Armia Ludowa (AL) – zbrojna konspiracyjna organizacja wojskowa Polskiej Partii Robotniczej w okupowanej przez III Rzeszę Polsce, utworzona na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej z 1 stycznia 1944. Jej pierwszym Naczelnym Dowódcą był Michał Żymierski "Rola".
AL powstała z przemianowania Gwardii Ludowej (GL), poprzedniej formacji zbrojnej PPR. W skład formacji weszły ponadto inne pomniejsze ugrupowania: oddziały bojowe Związku Walki Młodych, część pododdziałów Batalionów Chłopskich, Milicji Ludowej Robotniczej Partii Polskich Socjalistów, Okręg Częstochowski Socjalistycznej Organizacji Bojowej i niektórych pododdziałów wchodzącej w skład Armii Krajowej Gwardii Ludowej WRN. Jednakże akcja scaleniowa formacji zbrojnych komunistów i organizacji lewicowych nie w pełni powiodła się.
Samodzielność wobec Armii Ludowej aż do lipca 1944 zachowywały również oddziały Polskiego Sztabu Partyzanckiego (PSzP) z 1 Armii Polskiej w ZSRR.
Rozkazem nr 1 Naczelnego Dowódcy WP gen. Michała Roli-Żymierskiego i Szefa Sztabu płk. Mariana Spychalskiego z 29 lipca 1944 roku, z połączenia Armii Ludowej i Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR (1943-1944) utworzono Wojsko Polskie[1]
Spis treści |
Zadaniem Armii Ludowej była walka z niemieckim okupantem, dywersja antyniemiecka na korzyść Armii Czerwonej, oznaczało to niejednokrotnie rabunkowe rekwizycje[2] na polskiej ludności a także fizyczną eliminację żołnierzy Armii Krajowej[2] i innych organizacji podziemnych, nieuznających dominacji sowieckiej. 17 kwietnia 1944 specjalna grupa bojowa przy Sztabie Głównym AL, dowodzona przez ppłk Jerzego Fonkowicza przeprowadziła wraz z gestapo akcję zdobycia archiwum Delegatury Rządu na Kraj przy ul. Poznańskiej 12 w Warszawie. W jej wyniku rozbiciu uległa newralgiczna sieć konspiracji Armii Krajowej, a AL uzyskała dane o przedwojennych agentach policji w szeregach ruchu komunistycznego[3].
Po wyzwoleniu spod okupacji niemieckiej zadaniem AL miał być także udział w organizowaniu i obronie tworzonego przez Polską Partię Robotniczą systemu władzy oraz przejęciu władzy na wyzwolonych terenach. Władzę zwierzchnią nad Armią Ludową formalnie sprawowała Krajowa Rada Narodowa, a faktycznie Polska Partia Robotnicza. Żołnierze AL stanowili główną grupę zasilającą szeregi jednego z głównych organów bezpieczeństwa, Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i Milicji Obywatelskiej.
Armia Ludowa działała na obszarze Generalnego Gubernatorstwa i części tzw. ziem wcielonych do III Rzeszy.
Na czele Armii Ludowej stało Dowództwo Główne powołane 1 stycznia 1944, w składzie:
W skład Sztabu Głównego wchodziły:
Wydział VI Kontrwywiadowczy, stanowił ekspozyturę wywiadu sowieckiego, do którego zadań należało m.in.zbieranie wiadomości o AK i innych polskich organizacjach podziemnych[4].
Terenową strukturę organizacyjną tworzyły: obwody (odpowiadające w przybliżeniu województwu), okręgi, podokręgi, powiaty, rejony (dzielnice) i garnizony.
Wiosną 1944 roku utracono łączność z położonym na terenach wcielonych do Rzeszy obwodem V śląskim który do końca okupacji kontynuował działalność samodzielnie.
Na podstawie dekretu Krajowej Rady Narodowej z 21 lipca 1944 w wyniku połączenia Armii Ludowej z Armią Polską w ZSRR utworzono Wojsko Polskie.
Oddziały AL na terenach okupowanych w większości używały dotychczasowej nazwy, część formalnie obowiązującej Oddziały Partyzanckie WP. 22 lipca 1944 zostało powołane Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego, do którego z Naczelnego Dowództwa Armii Ludowej weszli:
Naczelny Dowódca podporządkował 23 lipca wszystkie oddziały PSzP – obwodom AL w specjalnym rozkazie przekazanym drogą radiową. W ciągu lipca 1944 roku wszyscy członkowie Dowództwa Głównego AL znaleźli się na terenach wyzwolonych zaś dowodzenie AL formalnie przeszło w ręce naczelnego dowódcy WP.
Armia Ludowa składała się z oddziałów polowych (oddziałów, batalionów i brygad partyzanckich),grup wypadowych (bojowo-dywersyjnych), jednostek garnizonowych (zorganizowanych na ogół w sekcje, drużyny, plutony, kompanie) a na terenach silnie uprzemysłowionych także z grup sabotażowych działających w zakładach przemysłowych. Jednostki garnizonowe stanowiły oparcie i zaprzysiężoną rezerwę kadrową dla działalności oddziałów partyzanckich oraz grup wypadowych. Na początku 1944 r. liczyła 6-8 tys.[5] ludzi, w lipcu 1944 – około 30 tys.[5] (nie licząc tych na obszarach wyzwolonych). Natomiast siły partyzanckie w lipcu 1944 liczyły 6 tys..[5] ludzi (w tym 40% w brygadach podległych PSzP), głównie w brygadach AL liczących po 150 – 750[5] żołnierzy:
Oddziały podległe PSzP
Według danych ankietowych 74% żołnierzy AL było pochodzenia chłopskiego a 25% robotniczego. Brygady podlegały dowództwom obwodów zaś bataliony i kompanie – dowództwom brygad a w przypadku ich braku na danym terenie – dowództwu okręgów.
Oprócz brygad działały także mniejsze jednostki – bataliony i oddziały m.in. Batalion im. Czwartaków.
Spośród 99 działających w 1944 roku jednostek partyzanckich AL 56 wywodziło się z GL lub ZWM, 12 z oddziałów PSzP, 12 z BCh, 8 z AK, 4 z Milicji Ludowej RPPS, 7 z innych organizacji (GL PPS, PAL i inne).
W partyzantce AL oprócz Polaków brali licznie udział także zbiegli z niewoli niemieckiej jeńcy radzieccy oraz ukrywający się przed zagładą Żydzi nie stanowili jednak decydującej grupy tworząc drużyny, plutony i kompanie w składzie oddziałów i brygad AL.
Współdziałano w walce z partyzantką radziecką, często z BCh, czasem także z AK. Oddziały AL wspólnie z BCh i AK brały udział w utworzeniu i obronie "Republiki Pińczowskiej" – opanowanego przez partyzantów obszaru około 800 kilometrów kwadratowych zamieszkanego przez prawie 100 tysięcy ludzi położonego w pobliżu przyczółka sandomierskiego.
W lipcu 1944 roku AL podpisała porozumienie o współdziałaniu i współpracy z Korpusem Bezpieczeństwa zaś we wrześniu 1944 roku z Polską Armią Ludową. Nawiązano kontakt organizacyjny z niektórymi okręgami Batalionów Chłopskich i Socjalistycznej Organizacji Bojowej.
Godłem AL był piastowski orzeł, a hymnem pieśń "Gdy naród do boju wystąpił z orężem".
Kadrę dowódczą stanowili głównie przeszkoleni i awansowani partyzanci (w Warszawie, na Lubelszczyźnie i Kielecczyźnie zorganizowano kursy oficerskie), członkowie grup Polskiego Sztabu Partyzanckiego, oficerowie i podoficerowie rezerwy WP oraz podoficerowie i oficerowie przechodzący z innych organizacji, m.in. Armii Krajowej, a także byli oficerowie i podoficerowie Brygad Międzynarodowych. Uzbrojenie i sprzęt Armia Ludowa zdobywała przede wszystkim na nieprzyjacielu oraz otrzymywała od Polskiego Sztabu Partyzanckiego (zwłaszcza od lipca 1944) drogą lotniczą. Łącznie oddziałom PSzP i AL zrzucono: 4653 pistolety maszynowe, 1417 karabinów, 246 rkm-ów, 82 rusznice ppanc, 49 moździerzy, 8 tysięcy granatów, 3 miliony naboi oraz 16 ton materiałów wybuchowych.
Armia Ludowa główny wysiłek bojowy skierowała na niszczenie linii komunikacyjnych, łączności, zwłaszcza na zapleczu frontu radziecko-niemieckiego w celu wsparcia Armii Czerwonej, atakowała aparat terroru okupanta, organizowała sabotaż w gospodarce, walczyła z ekspedycjami pacyfikacyjnymi i antypartyzanckimi. Odbijano też więźniów – największa taka akcja AL to rozbicie 12 grudnia 1944 roku przez oddział J. Gałki "Kędziora" obozu karnego w miejscowości Byczki koło Skierniewic i uwolnienie 160 więźniów. Zdobywano broń -większa taka akcja to zdobycie przez grupy wypadowe 23 marca 1944 roku w magazynach uzbrojenia w Markach koło Warszawy 200 karabinów,10 pistoletów maszynowych i 2 rkm-ów oraz dziesiątków tysięcy naboi. Główną uwagę skupiano na rozwijaniu działalności partyzantki.
Stoczyła bitwy partyzanckie z których większe to:
Udział AL w powstaniu warszawskim
Mimo sprzeciwu części kierownictwa PPR, które wydało AL rozkaz nawiązania walk w Warszawie dopiero w przypadku natarcia na stolicę Armii Czerwonej[6] – część oddziałów AL walczyło w powstaniu warszawskim. Według różnych danych, początkowo, brało w nim udział od 270[6][7], żołnierzy AL i 120[6] ludzi z lewicowo-socjalistycznej Polskiej Armii Ludowej, do kilkuset[5] żołnierzy, przy czym najnowsze badania historyczne podają liczbę 400[8][9] żołnierzy AL biorących udział w walkach. Jednocześnie jeden z dowódców PAL, płk. Julian Skokowski, prowadził działania dezinformacyjne ogłaszając jeszcze 31 lipca 1944 nieprawdziwą informację iż dowództwo AK uciekło z Warszawy[6] i podpisując się pod plakatami z tą informacją jako generał dywizji. AL oficjalnie przyłączyła się do walk 2 sierpnia na wydany tego dnia rozkaz dowódcy okręgu AL Warszawa-miasto majora "Ryszarda" (Bolesław Kowalski) wydany w uzgodnieniu z oficerami Sztabu Głównego AL podporządkowując się taktycznie AK i dokonując mobilizacji swoich zaskoczonych wybuchem sił w Warszawie lewobrzeżnej. We wrześniu 1944 sowieci wysłali do sztabu AL w Warszawie kapitana Iwana Kołosa[8], mającego informować Stalina o sytuacji w Warszawie – został on zaopatrzony przez NKWD w fałszywe dokumenty na nazwisko Kołosowski i zrzucony 21 września na spadochronie nad miastem. Następnie skontaktował się z AL, stwierdzając z zaskoczeniem iż AL praktycznie nie ma żołnierzy[8]. Pierwszy zwarty oddział AL zmobilizowany na odgłos strzałów i dowodzony przez ppor Zbigniewa Paszkowskiego"Stacha" przystąpił do walk na Woli już wieczorem 1 sierpnia zaś na Starówce włączyły się tego dnia do walk znajdująca się tam część 3 kompanii batalionu Czwartaków z jej dowódcą porucznikiem "Żarłokiem" R. Suskim, grupa specjalna okręgu warszawskiego AL por "Skóry" N. Bielińskiego oraz drużyny, sekcje i pojedynczy żołnierze AL. Najsilniejszą jednostką AL walczącą w powstaniu było liczące około 400 żołnierzy zgrupowanie AL na Woli i Starówce z batalionem "Czwartaków" na czele dowodzone przez dowódcę okręgu Warszawa-miasto AL mjra "Ryszarda" Bolesława Kowalskiego a podporządkowane taktycznie Grupie "Północ" AK. W składzie zgrupowania AL na Starówce walczył pluton ŻOB. Oddziały zwarte AL walczyły na Woli, Starówce, Śródmieściu, Żoliborzu, Czerniakowie.
Po śmierci mjra "Ryszarda", który zginął wraz z innymi członkami Sztabu warszawskiej AL na ul. Freta na Starówce wskutek uderzenia niemieckiej bomby w dniu 26 sierpnia, 1944 dowództwo AL w Warszawie przejął zastępca szefa Sztabu Głównego AL mjr Józef Małecki "Sęk". 26 i 27 sierpnia część oddziałów AL bez rozkazu[10] dowództwa powstania warszawskiego wycofała się kanałami na Żoliborz, a 28 sierpnia większość oddziałów AL opuściło tą drogą Warszawę[11][12] i od tego momentu nie brała udziału w walkach – dowodzący powstaniem warszawskim gen. Antoni Chruściel potraktował to jako ucieczkę i nakazał zatrzymywanie żołnierzy AL u wylotu kanałów na Żoliborzu i traktowanie ich jako dezerterów[10]
Grupa żołnierzy AL w liczbie 160 ludzi zostaje zatrzymanych, udaje się sformować z nich pluton szturmowy złożony z 36 żołnierzy walczących później na barykadzie w rejonie ulic Mostowa-Boleść.
15 września AL wraz z KB i PAL współtworzyła Połączone Siły Zbrojne AL, PAL i KB a mjr Małecki został szefem sztabu ich dowódcy płk Skokowskiego z PAL. Poza oddziałami zwartymi AL walczyli także w składzie oddziałów AK pojedynczy żołnierze,sekcje i drużyny AL, ZWM i Milicji Ludowej RPPS nie ujawniając na ogół swojej przynależności organizacyjnej a część żołnierzy znalazła się także w PAL.
2 oficerów warszawskiej AL por Edwin Rozłubirski "Gustaw" i por. Jan Szelubski "Leszek" zostało odznaczonych przez generała "Bora" Komorowskiego Virtuti Militari a kilku Krzyżami Walecznych.
Późną jesienią 1944 roku część oddziałów i brygad partyzanckich przebiła się na tereny wyzwolone a pozostałe skadrowały swoje stany w związku z nadchodzącym okresem zimowym niepomyślnym dla partyzantki.
Okręgi i skadrowane oddziały partyzanckie AL zakończyły działalność do końca stycznia 1945 roku wraz z ofensywą styczniową i końcem okupacji hitlerowskiej.
AL przeprowadziła 1550 akcji zbrojnych przeciwko okupantowi w tym 774 wymierzonych w transport i łączność (co najmniej 326 akcji na transporty kolejowe, 47 na tory, mosty i urządzenia stacyjne, 117 akcji na drogach i mostach, 21 uderzeń na urządzenia łączności), 220 akcji przeciwko aparatowi terroru, 190 wymierzone w obiekty gospodarki i administracji. Stoczono 380 walk z siłami Wehrmachtu, SS i policji z których kilka nosiło charakter dużych bitew partyzanckich.
Na terenach wyzwolonych żołnierze AL wstępowali do Wojska Polskiego i stanowili główną grupę zasilającą szeregi milicji a także UB.
W 2007 rozgorzał spór wokół projektu nowelizacji obecnego prawa kombatanckiego, Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przygotował projekt nowelizacji dotychczasowych zapisów dotyczących kombatantów: "Projekt ustawy o kombatantach, uczestnikach walki cywilnej z lat 1914-1945, działaczach opozycji wobec dyktatury komunistycznej oraz niektórych ofiarach represji systemów totalitarnych" który w pierwszej połowie 2007 miał trafić do Sejmu RP. Zakładał on odebranie uprawnień kombatanckich osobom, służącym w Armii Czerwonej lub polskiej organizacji podziemnej (wykaz organizacji wymienionych w projekcie powinien sporządzić Instytut Pamięci Narodowej i Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych), której działania były wymierzone w suwerenność, niepodległość i integralność Rzeczypospolitej Polskiej – Instytut Pamięci Narodowej do takich organizacji zaliczył m.in. PPR i jej formacje zbrojne, Gwardię Ludową i Armię Ludową[13]. Według autorów projektu taka działalność, jako niezwiązana z walką o niepodległość Polski, nie powinna być honorowana specjalnymi przywilejami kombatanckimi.
Projekt miał symboliczny charakter, gdyż większość byłych żołnierzy AL i GL pod koniec II wojnie światowej i po jej zakończeniu wstąpiła do Wojska Polskiego, Milicji Obywatelskiej oraz innych formacji – proponowane zmiany nie ograniczały uprawnień kombatanckich wynikających z członkostwa w tych organizacjach.
W marcu 2007 Rada Krajowa Żołnierzy Armii Ludowej w wydanym oświadczeniu oprotestowała projekt, żądając wycofania z projektu nowelizacji ustawy kontrowersyjnych zapisów i uznała je za skandaliczne. Płk. Tadeusz Szymański, przewodniczący Rady Krajowej Środowiska Żołnierzy Armii Ludowej, nie wykluczył pozwania autorów projektu do sądu.
Ze względu na samorozwiązanie Sejmu V kadencji projekt nie został rozpatrzony. 3 września 2007 Rada Legislacyjna Sejmu RP wymieniła także kilka zastrzeżeń dotyczących zmian proponowanych w projekcie, zaznaczając iż po niezbędnych poprawkach projekt nadaje się do dalszych prac legislacyjnych[14].
W 2007 Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu prowadziła kilkuletnie śledztwo w sprawie zamordowania w dniu 4 maja 1944 w Owczarni (tzw. mord w Owczarni), przez oddział Armii Ludowej[15][16], 18 żołnierzy 15 Pułku Piechoty Armii Krajowej "Wilków" i usiłowania zabójstwa 13 innych. Propaganda okresu PRL przez długi okres twierdziła, że było odwrotnie. Instytut Pamięci Narodowej w lipcu 2007 umorzył postępowanie w sprawie tego mordu – z powodu dużego dystansu czasowego, śmierci potencjalnych świadków i braku dostatecznych dowodów uzasadniających popełnienie zbrodni przeciwko ludzkości. Takie postanowienie otrzymał ostatni żyjący żołnierz oddziału AK który padł ofiarą zbrodni, Edward Szanc-Leźnicki, pseudonim "As"[17]. Od 2001 roku toczy się także proces przeciwko członkowi Rady Krajowej Żołnierzy AL Stanisławowi Supruniukowi, zwanemu "katem Rzeszowszczyzny".
|
|||||||||||||||||||||||||||||
