Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
| 8 Pułk Piechoty Legionów | |
 |
|
| Odznaka 8 pp leg. | |
| Historia | |
| Państwo |  Polska |
| Sformowanie | 15 maja 1918 roku |
| Rozformowanie | 27 września 1939 roku |
| Nazwa wyróżniająca | Legionów |
| Tradycje | |
| Święto | 15 maja |
| Nadanie sztandaru | 15 maja 1920 roku |
| Rodowód | 8 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego, 8 Pułk Piechoty Liniowej Królestwa Kongresowego |
| Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały | 8 Pułk Piechoty Legionów Armii Krajowej |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | ppłk Ferdynand Zarzycki |
| Ostatni | ppłk Antoni Cebulski |
| Działania zbrojne | |
| wojna polsko-ukraińska, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa | |
| Organizacja | |
| Numer | 8 |
| Dyslokacja | Lublin |
| Podporządkowanie | I BP PSZ (1918), V BP Leg. (1919-1921), 3 DP Leg. (1921-1939) |
| Rodzaj wojsk | piechota |
| Rodzaj sił zbrojnych | Wojska Lądowe |
| Skład | 3 bataliony, pododdziały specjalne |
8 Pułk Piechoty Legionów (8 pp Leg.) – oddział piechoty Polskiej Siły Zbrojnej, a następnie Wojska Polskiego II RP.
Pułk nawiązywał do tradycji bojowej 8 Pułku Piechoty Armii Księstwa Warszawskiego, którego dowódcą był płk Cyprian Godebski, oraz legendy po wsławionym w bitwie pod Iganiami i Ostrołęką 8 Pułku Piechoty Liniowej Wojska Polskiego Królestwa Kongresowego (1815-1831).
Zalążek jednostki formował się w Ostrowi Mazowieckiej, począwszy od maja 1918 roku. Nadano mu wówczas nazwę 2 Pułku Piechoty. W 1919 roku, podczas trwania wojny polsko-ukraińskiej, przemianowany został na 8 Pułk Piechoty Legionów. Pod tą nazwą występował do końca swojego istnienia – do października 1939 roku. Podczas wojny z Ukraińcami torował sobie i innym polskim oddziałom drogę do broniącego się Lwowa. Skierowany pod Rawę Ruską, brał udział w walkach o: Skniłów, Magierów, Niemirów, Kulików, Stary Sambor, Stanisławów. Toczył walki nad Dniestrem i Zbruczem[1]. Bronił też, na prośbę rządu łotewskiego, niepodległości tego kraju, zagrożonej inwazją sowiecką. W wojnie polsko-bolszewickiej od 16 maja do 26 września 1920 roku brał udział w walkach pod: Dokszycami, Pokostem, Żyżniewem, Cybulkami oraz w decydującej dla polskiego zwycięstwa bitwie nad Niemnem. Po zakończonej wojnie pułk powrócił do miejsca stałego pobytu – Lublina.
W 1926 roku, w czasie przewrotu majowego w Warszawie, pułk wziął udział w walkach po stronie marszałka Józefa Piłsudskiego.
W kampanii wrześniowej 1939 roku był przydzielony do Armii Odwodowej „Prusy”. Uczestniczył w kilku znaczących bitwach: pod Iłżą, pod Krasnobrodem i II pod Tomaszowem Lubelskim. Po zakończeniu kampanii wrześniowej, na początku października 1939 roku, 8 pp Leg. został rozwiązany przez dowódcę pułku – płk. Antoniego Cebulskiego.
Od lata 1917 r do wiosny 1918 r. trwały w garnizonach Polskiej Siły Zbrojnej w Ostrowi Mazowieckiej i Zegrzu prace organizacyjne i szkolenie, które doprowadziły do sformowania w dniu 15 maja 1918 r. 2 pułku piechoty. Początkowo I/2 pp i II/2 pp posiadały po cztery kompanie piechoty, zaś III/2 pp - trzy kompanie. 1 listopada 1918 r. poszczególne bataliony 1 pp skierowane zostały - do Krakowa (I - mjr Czesław Jarnuszkiewicz), do Lublina (II - mjr Mieczysław Smorawiński) oraz do Warszawy (III - kpt. Franciszek Kruk-Grzybowski). I/2 pp znalazł się w Krakowie 5 listopada. 7 listopada w Lublinie II/2 pp podporządkował się rządowi Ignacego Daszyńskiego. W Lublinie zorganizowano kompanię karabinów maszynowych oraz wydzielono 7 kompanię, która wysłana została w Siedleckie. W jej miejsce sformowano nową kompanię z ochotników POW. III/2 pp brał w Warszawie udział w zajęciu Cytadeli, następnie do grudnia 1918 r. pełnił służbę wartowniczą. W tym czasie zorganizowane zostały 12 kompania oraz kompania karabinów maszynowych (która dopiero 1 stycznia 1919 r, otrzymała broń).[2][3]
W związku z odtworzeniem pułków legionowych, 2 pułk piechoty, jako faktycznie młodszy, został na 16 stycznia 1919 r. przemianowany na 8 pp legionów. Miało to miejsce, gdy oddział jeszcze jako 2 pułk piechoty walczył pod Lwowem, pod dowództwem Ferdynanda Zarzyckiego. On też otrzymał nominację na stanowisko dowódcy pułku. Na miasto garnizonowe, a zarazem miejsce docelowego stacjonowania, wyznaczony został dla 8 pułku piechoty legionów Lublin.
Pułk brał udział w działaniach bojowych w czasie wojny polsko-ukraińskiej oraz wojny polsko-bolszewickiej. I batalion pod dowództwem majora Czesława Jarnuszkiewicza, razem z batalionem podhalańskim, walczył pod wsią Tarło i Wołczuchami. Obsadził odcinek Niżankowice – Nowe Miasto, utrzymując tę pozycję do czasu połączenia się z resztą oddziału. II batalion, pełniący dotychczas służbę wartowniczą w Lublinie, 4 grudnia 1918 roku został wysłany na front pod Rawę Ruską, skąd część pododdziału – 5 i 6 kompania – wyruszyły wraz z grupą „Bug”, wchodzącą w skład Frontu Wołyńskiego, pod Lwów, gdzie uczestniczyły w walkach wraz ze stacjonującym tam wcześniej III batalionem.
Intensywne walki, toczone m.in. pod wsią Skniłów[4] od 13 stycznia 1919 roku, spowodowały wykrwawienie się 5 i 6 kompanii do tego stopnia, że z pozostających przy życiu żołnierzy uformowano jedną nową 9 kompanię, którą wcielono do równie zdziesiątkowanego III batalionu.
Do końca kwietnia 1919 roku pododdziały walczyły oddzielnie i staczały zwycięskie potyczki: pod Żółkwią – 9 marca 1919 roku, pod Magierowem i Niemirowem – 12 marca 1919 roku oraz Bełzem. W tym okresie III batalion, skierowany do Warszawy, uczestniczył w rozbrajaniu Niemców. Zdobywał i zajmował Cytadelę Warszawską, a 3 stycznia 1919 roku, wysłany pod Rawę Ruską, brał udział w odsieczy Lwowa. Atakował tam wojska ukraińskie pod Kulikowem, Skniłowem, a 16-17 marca 1919 roku pod Kozicami. W tym boju poległ dowódca batalionu Franciszek Kruk-Grzybowski. Po jego bohaterskiej śmierci dowództwo III baonu objął kpt. Zdzisław Maćkowski.
W pierwszych dniach maja 1919 roku, w Nowym Mieście, nastąpiło połączenie wszystkich trzech batalionów. Pułk, uzupełniony poprzez wcielenie Batalionu Strzelców nr 4 i pięciu kompanii marszowych, wszedł w skład 3 Dywizji Piechoty Legionów generała Zielińskiego. W ramach organizacyjnych tej dywizji, razem z 7 Pułkiem Piechoty Legionów, tworzył V Brygadę Piechoty Legionów.
Pierwszy bój scalonego oddziału miał miejsce 15 maja 1919 roku nad Wołczą[5], następne – pod Starym Samborem oraz – 17 maja 1919 roku w okolicach wsi Schodnica[6]. Postój w miejscowości Jezupol, który miał miejsce 13 czerwca, przerwała wiadomość o niespodziewanej kontrofensywie czortkowskiej wojsk ukraińskich na polskie pozycje[7].
Pułk wraz z 3 DP Leg. został w trybie natychmiastowym skierowany do walki. Stoczono zwycięskie bitwy pod Denysowem[8] i Kupczyńcami[9] w dniach 13-14 czerwca 1919 roku. Podczas bitew często dochodziło do walki na bagnety. Pułk brał udział w obronie miasta Brzeżany od 17 do 21 czerwca 1919 roku. Dalsze walki toczono powstrzymując natarcie w dniu 24 czerwca 1919 roku na miejscowości: Janczyn[10], Wołkowo[11] i Firlejów. Wzięto tam do niewoli ponad 200 jeńców. 10 lipca 1919 roku pułk dotarł – tocząc nieustanne potyczki i forsując rzekę Zbrucz – do Skierzyńca, a następnie skierowano oddział na tyły do Wilna, celem uzupełnienia zapasów amunicji, żywności i sprzętu. Po uzupełnieniach oddział wyruszył na front w kierunku rzeki Dźwiny.
W grudniu 1919 roku, wraz z 3 DP Leg. – na prośbę rządu łotewskiego, postanowiono skierować 8 pp Leg. na Łotwę w celu obrony tego państwa przed nacierającą Armią Czerwoną. Pułk przebywał tam do 13 marca 1920 roku, broniąc niepodległości młodej republiki. Po powrocie z Łotwy żołnierze dotarli w rejon Budsławia, w miejsce stacjonowania odwodu 1 Armii.
16 maja 1920 roku do stacjonującego w Budsławiu wojska dotarła alarmująca wiadomość o nadciągającej rosyjskiej ofensywie. W związku z tą informacją jednostka wyruszyła w kierunku rzeki Czernicy. Stoczono z czerwonoarmiejcami krwawą bitwę pod Dokszycami. Podczas walki – pomiędzy 17 a 27 maja 1920 roku poległo lub zostało rannych ponad 200 żołnierzy 8 pp Leg. Po zajęciu przez oddział odcinka Korytnica[12] – Władyki[13] mobilizowano siły do mającej rozpocząć się polskiej kontrofensywy. Biorąc udział w kontruderzeniu, stoczono szereg potyczek. 28 maja pod Pohostem, 30 maja pod Żyżniewem, 31 maja pod Cybulkami, 1 czerwca pod Kamionką i 3 czerwca pod Ostrowem. Pułk wraz ze swoją dywizją brał udział w tych walkach, tocząc zwycięskie boje aż do 3 czerwca 1920 roku.
W czerwcu 3 DP Leg., a wraz z nią 8 pp Leg., zostały wysłane na Front Ukraiński w celu powstrzymania nacierającej Armii Konnej Budionnego. 19 czerwca, po dotarciu transportem kolejowym do Zwiahla, pułk został zmuszony do odwrotu przez kawalerię rosyjską. 22 czerwca oddział dotarł do wsi Karpiówka i pełnił funkcję odwodu dywizji. 25 czerwca ponownie dotarł do Zwiahla, gdzie otrzymał zadanie opanowania przyczółka mostowego „Hulsk”. Tego zadania jednak nie zrealizował. Polski atak na przyczółek został odparty. Pułk wycofał się do Korca i obsadzał go 28 czerwca. Zanim zdołano wystarczająco ufortyfikować miasto, kawaleria Budionnego wdarła się w obronę, biorąc w niewolę grupę polskich żołnierzy wraz z dowódcą I batalionu kpt. Gustawem Świderskim. Jednostka po tej dotkliwej stracie wycofała się za rzekę Horyń do miasta Równe. 18 lipca pułk obsadził pozycje nad rzeką Styr, gdzie wraz z 7pp Leg. – w dniach 19-20 lipca uczestniczył w obronie powierzonego odcinka.
Podczas przegrupowania wojsk przygotowujących się do bitwy o Warszawę, 5 sierpnia 1920 roku, pułk wyruszył w kierunku Bugu, maszerując przez Włodzimierz Wołyński. W dniach 12-13 sierpnia jeden z batalionów uczestniczył w zwycięskiej bitwie o Hrubieszów. W kontrofensywie znad Wieprza pułk walczył wraz z całą 3 DP Leg., tocząc walki pod Włodawą, przeciwko 58 Dywizji Strzelców (RFSRR). Dywizję wroga rozbito, wzięto licznych jeńców i zdobyto sprzęt. I i II batalion zajął następnie forty twierdzy brzeskiej. Od 31 sierpnia pułk wyruszył poprzez Hajnówkę do Gródka i tu pozostał w odwodzie 3 DP Leg.
Po zakończonej polskim zwycięstwem bitwie warszawskiej, w obliczu rosyjskich planów ponownego ataku na Warszawę, Józef Piłsudski dokonał wyprzedzającego manewru, atakując na północnym odcinku frontu. Zdarzenie to zostało później nazwane bitwą nad Niemnem. 8 pp Leg., uczestniczył podczas tych zmagań, walcząc w składzie 3 DP Leg.
Miejsca bitew i potyczek na szlaku bojowym 8 pp Leg. w latach 1919-1920[14]
Podczas tych działań wojennych poległo 25 oficerów oraz 471 szeregowych i podoficerów[18]. Rannych zostało 96 oficerów oraz 1112 szeregowych i podoficerów. Ich pamięci poświęcony został pomnik w formie kopca, wzniesiony w 1928 roku w Lublinie na terenie koszar pułku.
Żołnierze 8 pp Leg. odznaczeni Krzyżem Orderu Virtuti Militari w latach 1918-1920
Za bohaterstwo na polu walki przyznano 51 żołnierzom srebrne krzyże Orderu Virtuti Militari w tym 10 pośmiertnie[18].
Odznaczeni:
|
|
Wśród odznaczonych Krzyżem Orderu Virtuti Militari byli również oficerowie, którzy podczas tej wojny pułkiem dowodzili: ppłk Ferdynand Zarzycki, kpt. Franciszek Kruk-Grzybowski, mjr Mieczysław Smorawiński, mjr Czesław Jarnuszkiewicz, ppłk Franciszek Daniel Paulik, ppłk Władysław Bończa-Uzdowski, kpt. Zygmunt Szafranowski.
Krzyżem Walecznych odznaczono 418 legionistów.
Jeden z najbardziej dramatycznych momentów w dziejach oddziału przypadł na maj roku 1926, kiedy to dowództwo pułku stanęło wobec konieczności dokonania wyboru i opowiedzenia się po jednej ze stron w czasie przewrotu majowego. W wypadkach wzięły udział dwa bataliony pułku, liczące łącznie 21 oficerów, 5 chorążych, 444 szeregowców i 20 koni, uzbrojone w 430 karabinów i 12 ciężkich karabinów maszynowych. Załadowanie batalionów na transport kolejowy nastąpiło wieczorem 13 maja, na stacji kolejowej w Lublinie. Dowództwo nad baonami sprawował dowódca piechoty dywizyjnej 3 DP Leg., płk Władysław Bończa-Uzdowski. Po załadunku oddział wyjechał do stolicy. 14 maja około godz. 8.00 na Dworcu Gdańskim w Warszawie rozpoczął się wyładunek pozostałych oddziałów 3 DP Leg. (dwa baony 7 pp Leg. i dwa baony 9 pp Leg. pod dowództwem gen. bryg. Kazimierza Fabrycego)[19]. W walkach w stolicy poległ jeden oficer pułku, por. Józef Niedzielski[20].
Okoliczności poprzedzające decyzję o przybyciu batalionów pułku wraz ze swoją dywizją do Warszawy wspomniał w swojej publikacji również Stanisław Haller – stojący wówczas po stronie prezydenta RP Wojciechowskiego. Wg relacji Hallera, oddziały prorządowe weszły w posiadanie radiotelegraficznego rozkazu marszałka Józefa Piłsudskiego, skierowanego do 3 DP leg. w Zamościu, polecającego przybycie dywizji do Warszawy i podjęły próbę powstrzymania transportu wojska zmierzającego ku Warszawie poprzez zniszczenie mostu kolejowego na rzece Wieprz[21].
W okresie pokojowym pułk realizował program zasadniczych i rutynowych celów związanych z doskonaleniem i ćwiczeniem umiejętności i zdolności bojowej żołnierzy oraz pododdziałów. Odbywało się to na terenie poligonu usytuowanego w Górkach Czechowskich. Poza tą działalnością wdrażanych było wiele innych inicjatyw prospołecznych, skierowanych zarówno do nowo rekrutowanych poborowych, jak i do ludności Lublina i jego okolic. Do takich należała: walka z analfabetyzmem, szkolenia w zakresie nauki rachunkowości, przysposobienie do niektórych zawodów cywilnych. Ponadto na terenie jednostki zorganizowana została spółdzielnia, której członkami mogli zostać wojskowi. Działania gospodarcze pozwalały osiągać pewne dochody, które umożliwiały następnie organizowanie wycieczek krajoznawczych dla żołnierzy do wielu miast polskich oraz dożywianie dzieci z ubogich rodzin. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej[22], pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[23].
Pułk posiadał własną orkiestrę wojskową, która towarzyszyła wszystkim uroczystościom legionowym – tak na terenie jednostki jak i poza nią. Kapelmistrzem orkiestry był kpt. Faustyn Kulczycki[24]. Święta pułkowe uświetniła dwukrotnie swoim występem Hanka Ordonówna. Na te uroczystości była zapraszana ludność Lublina. Pułk organizował także zbiórkę na Fundusz Obrony Narodowej.
W Czechowie Górnym (obecnie dzielnica Lublina) powstało staraniem dowództwa osiedle domów dla rodzin etatowych oficerów i podoficerów pułku. Pułk propagował również wśród młodzieży aktywność sportową. Był tam zorganizowany „Wojskowy Klub Sportowy”, którego członkowie, wspólnie z pozostałymi klubami wojskowymi garnizonu DOK II w Lublinie, utworzyli późniejszą „WKS. Lubliniankę”. Pułk wielokrotnie wizytowali marszałkowie: Józef Piłsudski i Edward Rydz-Śmigły[25].
Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” 8 ppLeg rozwijał się w I rzucie mobilizacji powszechnej. Gotowość bojową osiągnąć miał 4. dnia mobilizacji. Mobilizacja ogłoszona została 30 sierpnia 1939, a pierwszym jej dniem wyznaczono 31 sierpnia. Według założeń planu operacyjnego „Zachód”, 8 ppLeg wraz z macierzystą 3 DPLeg przewidziany został do składu Armii Odwodowej „Prusy”[27][28]. Miejscem planowanym formowania bojowego pułku były miejscowości podlubelskie: Konopnica, Jastków, Czechów, Sławin, Motycz i Węglin. Zmobilizowanych zostało 91 oficerów oraz 3212 podoficerów i szeregowych. Wobec szybkiego rozwoju sytuacji na froncie, mobilizacja przebiegała w trudnych warunkach i pod nieustannym zagrożeniem ze strony niemieckich bombardowań.
Nocą z 2 na 3 września 1939 roku I batalion został wyekspediowany pociągiem z Lublina na front. Z 3 na 4 września wyjechał z Lublina pociąg z dowództwem pułku, a 4 września II batalion. Te transporty dojechały do Dęblina – ostatni dotarł 5 września. Do formowania bojowego III batalionu 8 Pułku Piechoty Legionów doszło 1 września 1939 we wsi Czechów w godzinach przedpołudniowych. To miejsce wybrano z powodu wcześniejszego zbombardowania koszar przez niemieckie lotnictwo. Pułk wchodził w skład 3 Dywizji Piechoty Legionów dowodzonej przez płk. Mariana Turkowskiego.
III batalion został oddzielony od reszty pułku – nie dotarł do miejsca zgrupowania w Dęblinie. W czasie transportu kolejowego doszło do zniszczenia mostu na Wiśle, skutkiem czego III batalion pozostał po wschodniej stronie rzeki i zgodnie z rozkazem Wodza Naczelnego od 6 września 1939 został podporządkowany 9 ppLeg dowodzonemu przez ppłk. Zygmunta Bierowskiego. Jego zadaniem była obrona odcinka Dęblin–Kazimierz Dolny. Do zaciętych walk z Niemcami doszło 10 września podczas obrony przyczółka mostowego w Puławach. Od 11 września III batalion 8 ppLeg wszedł w skład 39 DPRez dowodzonej przez gen. Brunona Olbrychta i został podporządkowany planom Grupie Operacyjnej dowodzonej przez gen. bryg. Jana Kruszewskiego. W tym okresie, 21–23 września, stoczono m.in. zwycięskie bitwy pod Barchaczowem i Cześnikami.
Ponadto 8 ppLeg sformował w mobilizacji alarmowej:
w I rzucie mobilizacji powszechnej:
w II rzucie mobilizacji powszechnej:
oraz przeprowadził mobilizację materiałową Rejonowych Komend Uzupełnień: Lublin-Miasto i Lublin-Powiat.
Uzbrojenie 8 Pułku Piechoty Legionów przed niemiecką agresją na Polskę we wrześniu 1939 roku było, jak na ówczesne standardy europejskie, wyposażeniem dobrym i w dużej części nowoczesnym[29]. Pułk był do ostatnich chwil dozbrajany również dzięki szczodrości mieszkańców Lublina i jego okolic m.in. ze środków FON. Głównym problemem, z którym oddział spotkał się w konfrontacji z Niemcami, okazał się niewydolny ze względu na niemieckie bombardowania transport, oparty głównie na przewozach kolejowych.
Na wyposażeniu oddziału znajdowało się wówczas[29]:
Pułk w ramach 3 Dywizji Piechoty Legionów, stanowiącej część Armii Prusy, brał udział w następujących bitwach kampanii wrześniowej: w bitwie pod Samsonowem – 6 września, w bitwie pod Iłżą – 8-9 września, w bitwie pod Puławami – 10-11 września, pod dowództwem ppłk. Antoniego Cebulskiego.
Spod Iłży i Puław nastąpił odwrót I i II batalionu w kierunku Rejowca. Tam połączono się z III batalionem 8 pp Leg., dowodzonym przez mjr. Wacława Smolińskiego, odtwarzając skład pułku dzięki przybyłym z Chełma posiłkom pod dowództwem mjr. Kiczaka. Do bitwy z Niemcami doszło następnie pod Krasnobrodem 24 września oraz pod Tarnawatką 22-23 września. Te dwie ostatnie bitwy znane są w historii jako druga bitwa pod Tomaszowem Lubelskim, która rozgrywała się pomiędzy 22 a 27 września 1939 roku. W czasie tych zmagań pułk został ostatecznie rozbity.
Do podpisania kapitulacji jednostki doszło 25 września we wsi Szopowe. Złożenie broni nastąpiło w Tereszpolu 27 września 1939 roku. Stało się to po bardzo krwawych zmaganiach z przeważającą technicznie armią wroga. W tych walkach 8 pp Leg. walczył będąc w strukturze organizacyjnej 3 DP Leg., dowodzonej od 11 września przez płk. Stanisława Tatara, a po ujęciu przez Niemców ciężko rannego płk. Turkowskiego, podlegającej armii gen. Emila Krukowicza-Przedrzymirskiego, wchodzącej w skład Frontu Północnego, dowodzonego przez gen. Stefana Dęba-Biernackiego.
Część z wycofujących się zgodnie z rozkazem generała Brunona Olbrychta za rzekę Wieprz polskich oddziałów, która uniknęła niemieckiej niewoli, napotkała na swojej drodze sowieckie forpoczty. Rosjanie przekonali polskich dowódców, że idą z pomocą polskim wojskom. Skutkiem tego podstępu wielu z oficerów i podoficerów 8 pp Leg. dostało się do sowieckiej niewoli. Rozbrojeni wojskowi zgrupowani zostali na rynku w Zamościu, a następnie wywiezieni w zakratowanych wagonach na wschód do jenieckich obozów, gdzie zostali zamordowani zgodnie z rozkazem Józefa Stalina w ramach akcji nazywanej współcześnie zbrodnią katyńską.
Podczas kampanii wrześniowej w efekcie zniszczenia mostu na Wiśle w Puławach doszło do nieplanowanego rozdzielenia oddziału, który od tego momentu walczył w składzie dwóch formacji: częściowo w składzie organizacyjnym 3 DP oraz 39 DPRez. Walczące bataliony 8 ppLeg wzięły udział podczas tej wojny w następujących potyczkach i bitwach[30][31]:
Szczegółową organizację pułku piechoty na stopie wojennej oraz jego uzbrojenie i wyposażenie przedstawiono w Ordre de Bataille polskiej dywizji piechoty w 1939 roku. Organizacja wojenna i obsada personalna we wrześniu 1939 roku przedstawiała się następująco[32][33]:
Dowództwo
I batalion
II batalion
III batalion
Pododdziały specjalne
W latach 1918-1939 dowodzenie 8 Pułkiem Piechoty Legionów powierzane było kolejno wybitnym i bardzo wysoko klasyfikowanym w rankingu not absolwenckich oficerom piechoty WP. Wywodzili się oni m.in. z Pierwszej Kompanii Kadrowej – spośród wiernych towarzyszy i zaufanych przyjaciół marszałka Józefa Piłsudskiego. Kilku z nich było odznaczonych elitarnym Oficerskim Znakiem „Parasola”. Wszyscy dowódcy 8 pp Leg. byli kawalerami najwyższego polskiego odznaczenia wojskowego – Orderu Virtuti Militari[38].
Obowiązki zastępcy dowódcy pułku pełnili następujący oficerowie:
W Katedrze Polowej Wojska Polskiego w Warszawie upamiętniono na zamieszczonych tam tablicach nazwiska polskich oficerów wymordowanych w 1940 roku w Katyniu, w wyniku zbrodni zwanej mordem katyńskim. Pośród wymienionych znajdują się również ci, którzy oddali swoje życie za Polskę, służąc w 8 Pułku Piechoty Legionów.
Oto ich poczet:
W Katyniu zostali zamordowani dwaj byli dowódcy pułku, pełniący podczas wojny służbę w innych jednostkach:
Na ukraińskiej liście katyńskiej znajduje się nazwisko trzeciego byłego dowódcy 8 pp Leg. zamordowanego przez NKWD w więzieniu na Brygidkach
15 maja 1920 roku, w Budsławiu, w drugą rocznicę utworzenia oddziału, płk. Leon Berbecki, ówczesny dowódca 3 DP Leg., wręczył pułkownikowi Władysławowi Bończy-Uzdowskiemu chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo Lublina i ziemi lubelskiej. Akt wręczenia poprzedzony został mszą polową, w trakcie której ks. bp Władysław Bandurski poświęcił chorągiew.
Chorągiew pułkowa przywieziona została na front przez delegację złożoną z fundatorów, wśród których byli rodzice chrzestni: Maria Siano, Janina Skibińska, Maria Sobieszczańska, Natalia Turczynowicz, Zofia Dobrucka, Zygmunt Sobieszczański, Jan Turczynowicz, Czesław Szczepański.
Od 28 stycznia 1938 chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[43].
Podczas kampanii wrześniowej sztandar towarzyszył żołnierzom na froncie do 9 września 1939 roku. Podczas wycofywania się spod Iłży zaistniała konieczność ukrycia zagrożonej chorągwi. Grupa podoficerów dowodzona przez płatnika pułku chor. Ludwika Ossowskiego otrzymała rozkaz jej ukrycia. Dotarli oni w okolice Frampola, gdzie zakopali zabezpieczony wcześniej sztandar nieopodal tamtejszej leśniczówki. Miejsca jego ukrycia po wojnie nie odnaleziono.
Sztandar wykonany został zgodnie z wzorem chorągwi pułkowej w piechocie, określonym w Ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej[44]. Chorągiew składała się z płata w kształcie kwadratu o boku jednego metra, drzewca, głowicy i szarfy:
Pułk miał w swojej historii dwie odznaki. Projektantem pierwszej był Czesław Jarnuszkiewicz. Projekt ten powstał w 1921 roku i został zatwierdzony w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk. – nr 49 poz. 872 z 13 grudnia 1921 roku. Była to odznaka o wymiarach 30x30 mm w kształcie krzyża Ruperta – dwuczęściowa. Ramiona krzyża pokryte były emalią w kolorze granatowym. Na górnym ramieniu krzyża widniała data 1807, przypominająca rok powstania 8 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego, którego tradycję dziedziczył 8 pp Leg. Na bocznych zaś i na dolnym ramieniu krzyża rozpisane cyfry (1) i (5) oraz data 1918 – przypominające o początkach odrodzenia się pułku w Polskich Siłach Zbrojnych, które miało miejsce 15 maja 1918 roku w Ostrowi Mazowieckiej. W środku odznaki umieszczony był emaliowany na czerwono medalion, na którym nałożony został stylizowany monogram (8 PPL.).
Druga wersja odznaki pochodzi z roku 1928 i została zatwierdzona w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk.- pod nr 23 poz. 260 z dnia 23 sierpnia 1928 roku. Jej wymiary: 40x40 mm. Analogicznie do swojej poprzedniczki, miała formę krzyża Ruperta, a jej kolorystyka, zawarta w 12 promieniach w centralnym medalionie, nawiązywała do barw munduru piechoty (kolor granatowy z żółtymi wyłogami). Pośrodku tego medalionu znajdowała się cyfra 8, oznaczająca numer pułku, a na biało emaliowanych ramionach krzyża rozpisany napis „P.P. Leg” i daty 1807 oraz 1918 – nawiązujące do dat zawiązania 8 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego oraz do powołania zalążka 8 pp Leg. na terenie Ostrowi Mazowieckiej. Nowa odznaka była wykonywana w dwóch wersjach – dla kadry i szeregowych. Wersja dla szeregowych nie była emaliowana. Odznaki były wykonywane ze srebra lub srebrzonego tombaku.
Odznakę nadawał dowódca pułku za nienaganną służbę w czasie pokoju.
Świętem pułku był 15 maja.
W tym dniu organizowano szereg uroczystości patriotycznych, w których uczestniczyli, oprócz żołnierzy i ich rodzin, również przybywający na zaproszenie dowództwa pułku przedstawiciele władz państwowych i kościelnych oraz władz Lublina, a przede wszystkim mieszkańcy Lublina i okolic.
Dzień rozpoczynał się uroczystym apelem, podczas którego dokonywane były wręczenia odznaczeń i awansów oficerom i żołnierzom 8 pp Leg.
Kolejnymi elementami uroczystości były: defilada wojska z udziałem orkiestry wojskowej, msza święta przy „Kopcu Legionistów” – celebrowana przez arcybiskupa lubelskiego i księży lubelskiego ordynariatu polowego. Niejednokrotnie uroczystości pułkowe odbywały się również poza terenem jednostki, a defilada na Placu Litewskim w centrum Lublina. Po zakończeniu oficjalnych uroczystości rozpoczynał się festyn, w którym uczestniczyli goście wraz z żołnierzami i przybyłą ludnością Lublina.
Podczas festynu odbywały się również koncerty z udziałem zaproszonych artystów i orkiestry pułkowej dyrygowanej przez kpt. Faustyna Kulczyckiego[24]. Podczas festynu organizowane były często zbiórki pieniędzy i darów dla dzieci z ubogich rodzin.
W latach 1919-1927 dowództwo oddziału posługiwało się pieczęcią urzędową, okrągłą, o średnicy 49 milimetrów, z wizerunkiem godła państwowego wz. 1919 i napisem w otoku 8 PUŁK PIECHOTY LEGIONÓW * DOWÓDZTWO *. W kolejnych latach posługiwano się pieczęcią urzędową z godłem wzoru 1927.
W latach 1943-1944 podjęte zostały starania odtworzenia 8 pp Leg. na bazie dawnej kadry oficerskiej i podoficerskiej – w ramach 3 Dywizji Piechoty Legionów AK[46], w związku z potrzebami dotyczącymi planowanej Akcji Burza. Od czerwca 1944 roku oddział wcielony w skład 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Jednym z dowódców batalionów tej jednostki był Zdzisław Broński, dowódcą pierwszej kompanii Hieronim Dekutowski.
O dziejach lubelskiego pułku piechoty z okresu II RP, nie zapominają współcześni członkowie Grupy Rekonstrukcji Historycznej. Od kilku lat na terenie Lubelszczyzny istnieje i działa powołana do życia przez mieszkańców okolic: Lublina, Kocka, Lubartowa i Radzynia Podlaskiego, GRH 8pp. Leg – biorąc aktywny udział w inscenizacjach bitew, w których niegdyś walczyli żołnierze tej jednostki. Grupa przy pomocy społeczeństwa i władz samorządowych odtworzyła samochód Ford T „torpedo”, będący niegdyś na wyposażeniu wojska. Poza tym, jej członkowie odnowili i uzupełnili eksponaty, znajdujące się w Izbie Pamięci Czynu Zbrojnego w pałacu w Kocku. Dowódcą grupy jest Kamil Zydlewski[47].
16 maja 2010 roku w Kocku, odbyła się uroczystość wręczenia im kopii sztandaru 8 pp Leg. Replikę zaginionego we wrześniu 1939 roku sztandaru pułkowego, wykonano staraniem członków Grupy. Koszty odtworzenia sztandaru pokryły datki okolicznej ludności, w tym też rodzin żołnierzy 8 Pułku Piechoty Legionów[48][49].
Przypisy do nazw miejscowości – wyjaśnienie
W tej sekcji w wielu przypisach podane zostały linki odnoszące się do miejscowości leżących obecnie poza granicami Polski, o które toczyły się w latach 1918-1920 zacięte walki pomiędzy Polakami, Ukraińcami oraz Sowietami. O wielu z nich, już nieistniejących pod swoimi dawnymi nazwami, lub nieistniejących obecnie fizycznie, podane zostały informacje zawarte w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, monumentalny słownik encyklopedyczny wydany w latach 1880–1902 w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, rejestrował toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz niektórych terenów ościennych (np. Śląska). Wielokrotnie wznawiany, stanowi do dziś cenne źródło wiadomości geograficznych, historycznych, gospodarczych, demograficznych i biograficznych swojej epoki. Jest często – tak jak w powyższym artykule – jedynym dowodem istnienia co niektórych miejscowości, pozwalającym zlokalizować czytelnikowi owe miejsca na współczesnej mapie Europy.
|
|||||||||||||||||||||||
