1 Pułk Piechoty Legionów

1 Pułk Piechoty Legionów
Odznaka 1 Pułku Piechoty Legionów
Historia
Państwo	Polska
Sformowanie	listopad 1918
Rozformowanie	1939
Patron	Józef Piłsudski
Tradycje
Święto	6 sierpnia
Nadanie sztandaru	1914; 1919; 1922
Dowódcy
Pierwszy	brygadier Józef Piłsudski
Ostatni	płk dypl. Kazimierz Burczak
Działania zbrojne
I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja	Wilno
Rodzaj wojsk	piechota
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska Lądowe

Orzełek 1 pp Leg.

29 lipca - 3 sierpnia 1920

J. Piłsudski

E. Śmigły-Rydz

Z. Wenda

1 Pułk Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego (1 pp Leg.) – oddział piechoty Legionów Polskich i Wojska Polskiego II RP w latach 1914-1939.

Geneza

1 Pułk Piechoty Legionów był najstarszym pułkiem Wojska Polskiego II RP. Swoimi tradycjami nawiązywał do 1 Kompanii Kadrowej, która 6 sierpnia 1914 wkroczyła do Królestwa Polskiego z terenu Galicji oraz 1 Pułku Piechoty Legionów, który w latach 1914-1917 wziął udział w krwawych walkach pod Łowczówkiem, Tarłowem, czy Kostiuchnówką.

Wojna polsko-bolszewicka

1 Pułk Piechoty Legionów został utworzony w listopadzie 1918 odrębnie w dwu miejscach: w Jabłonnie i w Radymnie. Następnie brał udział w walkach z bolszewikami. W 1919 wyzwalał Wilno, walczył na Wileńszczyźnie i Białorusi. Zimą 1920 uczestniczył w walkach o Dyneburg. Na wiosnę brał udział w wyprawie na Kijów. Niestety kontrofensywa sowiecka zmusiła siły polskie do odwrotu. Pułk powstrzymywał m.in. oddziały 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego. Podczas sierpniowej ofensywy wojsk polskich wyzwolił Drohiczyn, Białystok (Bitwa białostocka 22 sierpnia), następnie walczył o Lidę. Walki zakończył 18 października pod Radoszkowicami. 3 grudnia 1920 sztandar pułku został udekorowany przez marszałka Józefa Piłsudskiego Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Okres międzywojenny

W okresie międzywojennym pułk stacjonował w garnizonie Wilno, w "Koszarach imienia 1 Brygady Legionów Komendanta Józefa Piłsudskiego" przy ulicy Kalwaryjskiej.

Święto pułkowe obchodzono 6 sierpnia w rocznicę wymarszu 1 Kompanii Kadrowej z krakowskich Oleandrów.

Na podstawie rozkazu wykonawczego MSWojsk. o wprowadzeniu organizacji na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930, pułk zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny. W okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku "normalnego" (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy.

Wojna obronna 1939 r.

W końcu sierpniu 1939 roku 1 Pułk Piechoty Legionów pod dowództwem płk. dypl. Kazimierza Burczaka skoncentrował się w lasach między Bugiem i Narwią. Wchodził on w skład 1 Dywizji Piechoty Legionów gen. Wincentego Kowalskiego w ramach Grupy Operacyjnej "Wyszków". Pułk wraz z całą GO znajdował się w odwodzie Naczelnego Wodza. Nocą z 4 na 5 września odmaszerował w rejon Różana, gdzie stoczył pierwsze walki z Niemcami. W dniach 5–6 września bronił pozycji w rejonie Pułtuska. Następnie 7 września wycofał się na linię rzeki Bug. 8 września stoczył walkę pod Wyszkowem. Ponieważ zaszła groźba okrążenia, 10 września rozpoczął odwrót w kierunku Białej Podlaskiej. 11 września po zajęciu przez Niemców Kałuszyna oddziały 1 DP Leg. zostały okrążone. Rozpoczął się dwudniowy ciężki bój, podczas którego 1 Pułk Piechoty Legionów walczył m.in. z niemieckim pułkiem SS "Leibstandarte Adolf Hitler". W dniach 11-12 września stoczył walkę o Kałuszyn ponosząc ciężkie straty, następnie w dniach 13–14 września walczył pod Stoczkiem. 14 września nacierał na Trzciniec, aby otworzyć 1 DP Leg. drogę na południe Polski. W czasie tego natarcia poniósł tak ciężkie straty (m.in. ranny został dowódca Pułku płk K. Burczak), że przestał istnieć jako samodzielna jednostka. Resztki Pułku przeszły w rejon Chełma, gdzie została zreorganizowana 1 DP Leg. Następnie wzięły jeszcze udział w walkach w rejonie Tarnawatki i Antoniówki w dniach 23–24 września, gdzie skapitulowały wraz z pozostałymi jednostkami.

Symbole pułku

Sztandar pułku

1 listopada 1922 marszałek J. Piłsudski wręczył jego żołnierzom nowy sztandar, ufundowany przez Stowarzyszenie Polskie miasta Meriden Coon w Stanach Zjednoczonych, dzięki staraniom księdza kapelana Franciszka Tyczkowskiego.

Odznaka pułku

Pierwszy wzór odznaki zatwierdzony Dz. Rozk MSWojsk nr 40, z 5 maja 1920 roku. Odznakę stanowi koło, w które wpisany jest krzyż, na jego ramionach numer i inicjały 1 Br JP. W centrum na okrągłej tarczy umieszczono godło z okresu Królestwa Polskiego. Jednoczęściowa - ażurowa, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym, oksydowana. Noszona na sukiennej amarantowej podkładce. Wymiary: 32 mm. Projekt: Wojciech Jastrzębowski Wykonanie: Józef Chyliński - Warszawa

Oznaka żałobna

26 czerwca 1935 Minister Spraw Wojskowych "w celu uczczenia i utrwalenia pamięci Marszałka Jóżefa Piłsudskiego [...] ustanowił stałą oznakę żałobną." Oznakę stanowiła czarna obwódka, średnicy 3 mm, złożona z podwójnego czarnego sznura – jedwabnego u oficerów i podoficerów zawodowych, a bawełnianego u szeregowców i kadetów – przyszyta do krawędzi lewego naramiennika kurtki i płaszcza, i noszona stale w służbie i poza służbą do wszystkich rodzajów ubioru wojskowego. Od 1938 roku oznakę żałobną nosili też żołnierze 1 ppLeg.

Legioniści

Dowódcy pułku

• płk Józef Piłsudski 27 VIII - 18 XII 1914
• ppłk Edward Śmigły-Rydz 18 XII 1914 - 6 VIII 1917
• kpt. Julian Stachiewicz 6 VIII - 18 IX 1917
• kpt. Julian Sas-Kulczycki p.o. 18 IX 1917 (tego dnia podpisał ostatni rozkaz pułkowy)
• mjr Leopold Lis-Kula 28 II - 7 III 1919
• mjr Jan Kruszewski 12 III - 4 VIII 1919
• mjr Władysław Dragat p.o. 5 VIII 1919 - 8 III 1920
• ppłk Jan Kruszewski 8 III - 8 VII 1920
• kpt. Zygmunt Wenda p.o. 16 VIII - 8 IX 1920
• płk Jan Kruszewski 8 IX 1920 - 14 IX 1926 ( → dowódca piechoty dywizyjnej 1 DP Leg.)
• płk Michał Pakosz 14 IX 1926-28 III 1928 ( → dowódca piechoty dywizyjnej 1 DP Leg.)
• ppłk dypl. Bolesław Krzyżanowski 28 III 1928 - 21 I 1930 ( → I oficer sztabu Inspektoratu Armii gen. Stefana Dąb-Biernackiego)
• ppłk Lucjan Bornstaedt 21 I 1930
• ppłk dypl. Zygmunt Wenda 21 I 1930 - 7 IV 1934
• ppłk/płk Aleksander Stawarz 7 IV 1934 - ?
• płk dypl. Kazimierz Burczak ? - 20 IX 1939
• ppłk Jan Kasztelowicz 20 - 23 IX 1939

Oficerowie

Józef Blauer Włodzimierz Bochenek Stefan Dąb-Biernacki Orest Teodor Dżułyński Wacław Kostek-Biernacki Zygmunt Bobrowski Wacław Denhoff-Czarnocki Gustaw Orlicz-Dreszer Franciszek Dubiel Kazimierz Fabrycy August Emil Fieldorf

Mikołaj Freund-Krasicki Teodor Furgalski Mieczysław Giergielewicz Władysław Marian Jakowicki Tadeusz Kasprzycki Franciszek Kruk-Grzybowski Władysław Langner Tadeusz Lubicz-Niezabitowski Bronisław Mansperl Józef Bronisław Marjański

Feliks Jan Mazurkiewicz Bogusław Miedziński Tadeusz Piskor Henryk Pohoski Stanisław Tessaro Józef Wiatr Wacław Scaevola-Wieczorkiewicz Eugeniusz Kogut-Wyrwiński Mieczysław Wyżeł-Ścieżyński Kordian Józef Zamorski Stanisław Zwojszczyk

Podoficerowie i szeregowcy

Franciszek Sokół

Konstanty Kułagowski

Mieczysław Sylwester Bobrownicki-Libchen

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu „Virtuti Militari” za wojnę 1914-1920

Chorągiew pułkowa kpr. Alfred Abramowski leg. Hugon Almstaedt śp.kpr. Kazimierz Anczakowski kpr. Andrzej Andruszko sierż. Stanisław Apfel-Czaszka ppor. Tomasz Arciszewski mjr Tadeusz Argasiński ppor. Karol Bacz śp. por. Juliusz Bagniewski plut. Ludwik Bajdek sierż. Mieczysław Banaszkiewicz śp. leg. Władysław Bandurski śp. sierż. Aleksander Bartkowski leg. dr Henryk Becker „Wiesław” kpr. Feliks Bednarski ppor. Marian Bernadzki st. sierż. Franciszek Berstling plut. Otton Beutler ppor. Wiktor Bielski pchor. Kazimierz Bigda plut. Jan Blak por. Władysław Blejarski sierż. Bronisław Blumski kpr. Zygmunt Blusiewicz śp. pchor. Ludwik Błaszczyk ppor. Stanisław Bojanowski śp. kpt. Kazimierz Paweł Bojarski „Kuba” por. Adam Borkiewicz por. Mieczysław Brodowski-Mieczysław chor. Stanisław Brodowski-Skała ppor. Władysław Broniewski „Orlik” por. Kazimierz Burczak ppor. Ignacy Buś leg. Józef Bydliński ppor. Izydor Ceceniewski sierż. Stanisław Chłond leg. Józef Chmara kpr. Czesław Chmielowski por. Witold Jakub Cumura kpr. Feliks Chociszewski kapelan ks. Henryk Ciepichałł kpr. Władysław Ciepielowski st. leg. Kazimierz Cieśliński sierż. sztab. Stanisław Cieślik sierż. Władysław Czaderski kpr. Emil Czapiński ppor. Zygmunt Czarnecki ppor. Jerzy Dańko ppor. Jakub Darocha ppor. Henryk Dąbrowski plut. Stanisław Dąbrowski kpr. Teofil Dąbrowski ppor. Janusz Dłużniakiewicz „Sęp” kpr. Henryk Dobrowolski-Sęk plut. Władysław Domański kpr. Jan Dostych kpt. Władysław Dragat por. Eugeniusz Dreszer „Stefan Słomka” kpr. Jan Drwięga sierż. Adam Drzewiecki sierż. Teofil Drzewiecki ppor. Jan Dubeński śp. por. Franciszek Dubiel kpr. Ludwik Dudek sierż. Józef Dyląg kpr. Aleksander Dymczak plut. Stefan Dymidas st. sierż. Feliks Dziennik chor. Orest Dżułyński kpr. Stefan Fabiszewski sierż. Stanisław Falkiewicz chor. Stanisław Fedorczyk chor. Józef Fela ppor. Stanisław Felker leg. Emil Fieldorf kpr. Józef Figa sierż. Marian Figler mjr Albin Fleszar-Satyr st. leg. Mateus Furman sierż. Piotr Gagatek ppor. Bernard Bronisław Galbasz pchor. Michał Galiński sierż. Bolesław Gancarz sierż. Kazimierz Garstka st. sierż. Piotr Gil śp. kpr. Franciszek Godek-Żar sierż. Jan Gołdyn śp. kpr. Emil Gołębiowski śp. sierż. Wacław Gołębiowski sierż. Michał Włodzimierz Moroz sierż. Kazimierz Muszyński sierż. Michał Muszyński por. Mieczysław Rawicz-Mysłowski kpr. Adam Nebelski por. Józef Neuman Spława sierż. Wojciech Niedziałek ppor. Karol Niedźwiecki ppor. Feliks Nitecki kpr. Aleksander Hauke-Nowak

ppor. Teofil Nowicki sierż. Piotr Noworyta kpr. Jan Obłąk ppor. Adam Obtułowicz ppor. Edward Okulski kpt. Jan Opieliński-Wojsznar ppor. Józef Orłowicz st. leg. Wiktor Orłowski sierż. Władysław Pachołek-Proszowski mjr Michał Pakosz sierż. Bronisław Panek ppor. Stanisław Młot-Parczyński st. leg. Antoni Pasiak ppor. Jan Pawlik plut. Roman Pawłowski kpr. inż. Bolesław Pągowski ppor. Tadeusz Pełka kpt. Franciszek Pększyc-Grudziński ppor. Wilhelm Pfister śp. kpt. Kazimierz Jan Piątek „Herwin” ppor. Franciszek Sobolta ppor. Henryk Sochański ppor. Michał Soja kpr. Bronisław Stachlewski-Wiesław kpr. Antoni Stroiwąs kpr. Wincenty Stawarz leg. dr Adolf Sternchuss plut. Michał Stieber ppor. Piotr Stopyra „Lech” st. leg. Leon Streit kpr. Tadeusz Styczyński ppor. Janusz Strzelecki kpr. Kazimierz Strzelecki „Kazik” st. sierż. Józef Suchocki ppor. Józef Sudacki st. leg. dr Zbigniew Sujkowski-Bolko por. Edward Dojan-Surówka leg. Jan Swierszcz ppor. Jarosław Szafran ppor. dr Kazimierz Szalla sierż. dr Stanisław Szarski kpr. Antoni Szatrowski kpr. Bohdan Szeligowski Ratajko plut. Bolesław Szykuła leg. Ślązak st. leg. Józef Michał Ślugaj sierż. Jan Kruk-Śmigla sierż. Filip Śmiłowski leg. Wincenty Świercz ppor. Aleksander Tomaszewski-Wysocki sierż. Stanisław Gorczyca ppor. Henryk Gorgoń st. leg. Tadusz Górski ppor. Alfred Grefner leg. Józef Grela ppor. Michał Grossek plut. Antoni Grubski st. leg. Franciszek Grzybek ppor. Tadeusz Gutowski kpr. Henryk Guzy por. Józef Harasimowicz kpr. Franciszek Herzog kpt. Stanisław Hochfeld kpr. Karol Hodała sierż. Leon Holcer sierż. Stanisław Hyjek por. lek. dr Władysław Marian Jakowicki st. sierż. Leon Jasiewicz kpr. Aleksander Jędruch podof. sanit. Izaak Jungermann plut. Władysław Kakiet st. sierż. Bronisław Kalinowski sierż. Stanisław Kalinowski sierż. Władysław Zubosz-Kaliński plut. Jan Kałuża kpr. Kazimierz Kamiński „Luboń” sierż. inż. Stanisław Kamocki leg. August Karcher ppor. Jan Kotowicz sierż. Tadeusz Kaudelka „Wichnia” kpr. Stanisław Kębłowski ppor. Ludwik Kiciński leg. Ryszard Kłodnicki sierż. Józef Kobiałko pchor. Tadeusz Kobylański sierż. Józef Kojder kpr. Józef Kokoszka ppor. Franciszek Kolbusz ppor. Sanisław Kołodziejski kpr. [Ferdynand Kondysał leg. Władysław Kotarbiński kpr. Onufry Kozacki st. leg. Józef Kozakiewicz kpr. Jakub Kozioł kpr. Leon Kram st. leg. Józef Kruczek ppłk Jan Kruszewski sierż. Jan Krzymowski leg. Kazimierz Kublin ppor. Jan Kuczek

ppor. Zygmunt Kuczyński kpt. Leopold Lis-Kula por. Julian Sas-Kulczycki ppor. Józef Kuryłowicz sierż. Michał Kuśnierz leg. Roman Kwiatkowski leg. Jan Lachowicz ppłk Władysław Langner „Złom” kpr. Edmund Lech st. sierż. Jan Lehr ppor. Mieczysław Bohdan Lepecki kpr. Leopold Leszkiewicz leg. Leon Lewandowski sierż. Mieczysław Lignar st. leg. Czesław Łęgocki kpr. Walenty Machnik kpr. Stanisław Machawski ppor. dr Adolf Maciesza ppor. Rudolf Maćko-Złom ppor. Tadeusz Majewski ppor. Benedykt Majkowski ppor. Bronisław Manspel-Chaber sierż. Kazimierz Marczewski leg. Eugeniusz Markowski ppor. Józef Marski-Marjański ppor. Adam Marusiński-Lelum leg. Feliks Jan Mazurkiewicz ppor. Eugeniusz Medyński ppor. Stanisław Michałowski-Wolski kpr. Jerzy Michalski kpr. Antoni Micielski sierż. Władysław Mijał por. Władysław Milko ppor. lek. dr Bolesław Mioduszewski sierż. Włodzimierz Miszewski-Orski por. Kazimierz Młodzianowski „Dąbrowa” kpt. Ludwik Młynarski por. Tadeusz Monasterski-Kordjan ppor. inż. Kazimierz Moniuszko sierż. Władysław Morbitzer sierż. Ludwik Piękoś ppor. Stanisław Piękoś ppor. dr Bolesław Pikusa kpr. Podobiński-Łucki ppor. dr Franciszek Polniaszek kpr. Adam Popowicz kpr. Adolf Poręba-Porębski st. leg. Jan Pulit leg. Eugeniusz Radliński por. Zygmunt Radoński-Żarski leg. Stanisław Radzikowski plut. Józef Rakowski leg. Wacław Rejko sierż. Bazyli Rogowski] kpt. Zenon Romańczuk ppor. Stanisław Roślakowski sierż. Tadeusz Rosołowski sierż. Józef Różański leg. Józef II Różański kpr. Kazimierz Różański sierż. Władysław Rożen sierż. Aleksander Ruchaj leg. Kazimierz Ruziecki-Kościelecki ppor. Józef Rybak-Bożywoj ppor. Karol Rybasiewicz-Wilczyński leg. Jan Rzepecki st. sierż. Kazimierz Sabatowski ppor. Stanisław Siciński kpr. Jan Smertelnik-Rusin kpr. Michał Sobieraj ppor. Tadeusz Truszkowski kpr. Stanisław Trzciński kpr. Franciszek Turek plut. Aureli Turski kpr. Józef Tyrcha sierż. Leon Ulatowski sierż. Walenty Walewski por. Andrzej Wasiutyński sierż. Wiktor Dunin-Wąsowicz kpt. Zdzisław Zygmunt Wenda kpr. Franciszek Wielgut sierż. Aleksander Winiarski-Jar ppor. Władysław Wojakowski kpr. Antoni Wojciechowski-Dziuk sierż. Konstanty Worono leg. Stanisław Wyrobiec ppor. Władysław Wyrwalski ppor. Eugeniusz Wyrwiński „Kogut” st. leg. Jan Zadworny por. Kordian Józef Zamorski ppor. Adam Zbijewski-Soroka sierż. Marian Zdon sierż. Tadeusz Kalina-Zieleniewski por. Edward Zinth-Rzecki st. leg. Jan Ziółkowski ppor. Stanisław Zwojszczyk st. sierż. Modest Żabski sierż. Roman Żubr śp. por. dr Tadeusz Józef Żuliński kapelan ks. Stanisław Żytkiewicz

Zobacz też

• Kult Józefa Piłsudskiego
• Jednostki Wojska Polskiego imienia Józefa Piłsudskiego

Bibliografia

• "Ordery i Odznaczenia", nr 8, "Odznaka 1 Pułku Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego", DeAgostini, 10 VIII 2011r., Warszawa
• "Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5. 
• Zdzisław Żygulski jun, Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.